استانداردهای حسابداری، رجحان محتوا بر شکل

دانلود پایان نامه

اطلاعات مالی باید به گونهای فراهم شود که استفادهکننده را در پیشبینی نتایج حاصل از فعالیتهای جاری و آتی یک واحد انتفاعی کمک کند. اطلاعات در مورد وضعیت و عملکرد مالی گذشته، اغلب برای پیشبینی وضعیت و عملکرد آتی و دیگر موضوعاتی که مورد علاقهی استفاده کنندگان می باشد مثل پرداخت سود سهام، تغییرات در ارزش اوراق بهادار، توانایی واحد تجاری در پرداخت تعهدات خود در سررسید و یا در موارد مشابه آن مورد استفاده قرار می گیرد. از آنجا که آینده همواره با ابهامات و تردیدهایی مواجه است، لذا هر قدر اطلاعات مالی بتواند موجبات کاهش ابهامات مزبور را فراهم نموده و به پیشبینیهای نسبتاً صحیحتر و قابل اتکاتری منجر شود، سودمند بوده و رابطه ارزشی بیشتری خواهد داشت(کمیتهی تدوین استاندارهای حسابداری، 1386).
2-4-1-1-2- انتخاب خاصه اندازهگیری
طبق فرض واحد اندازهگیری در حسابداری، کلیه اقلام منعکس در صورتهای مالی باید بر حسب واحد پولی ملی که شاخص اندازهگیری رویدادهای مالی است، گزارش شود و لیکن خواص یا مختصات متعددی جهت سنجش ارزش اقلام گزارشهای مالی میتواند استفاده گردد که بر خی از خاصه های مزبور عبارتند از: بهای تمام شدهی تاریخی، ارزش متعارف، ارزش خالص بازیافتنی، ارزش فعلی، ارزش جایگزینی و ارزش دفتری. انتخاب خاصهای که قرار است در صورتهای مالی آورده شود باید مبتنی بر مربوط بودن آن به تصمیمات اقتصادی استفادهکنندگان باشد. در حالی که بهای تمام شدهی تاریخی همچنان به عنوان خاصه اصلی عناصر صورتهای مالی است و لیکن خواص دیگر نیز ممکن است تحت شرایط معین، مربوط تلقی شده و در گزارشهای مالی از آن استفاده شود. به عنوان مثال، موجودیها بر حسب قاعده اقل بهای تمام شده یا قیمت بازار، سرمایهگذاری در سهام عمدتاً بر حسب ارزش متعارف، حسابهای دریافتنی تجاری بر حسب خالص ارزش بازیافتنی، اموال و ماشین آلات و تجهیزات بر حسب ارزش دفتری و یا بدهیهای بلندمدت عمدتا بر حسب ارزش فعلی در گزارشات مالی انعکاس می یابد(کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-2- قابلیت اتکا
برای اینکه اطلاعات مفید باشد باید قابل اتکا باشد. اطلاعات مالی هنگامی قابل اتکا تلقی میشود که عاری از اشتباه و تمایلات جانبدارانهی با اهمیت باشد و به طور صادقانه معرف آن چیزی باشد که مدعی بیان آن است یا به گونهای معقول انتظار می رود بیان کند.اطلاعات ممکن است مربوط باشد لیکن ماهیتاً یا در بیان چنان غیر قابل اتکا باشد که شناخت آن در صورتهای مالی به طور بالقوه گمراه کننده شود. به طور مثال، اگر اعتبار و مبلغ یک ادعای خسارت در یک اقدام قانونی مورد سؤال واقع شود ممکن است شناخت کل مبلغ ادعا در ترازنامه برای واحد تجاری نامناسب باشد، هرچند افشای مبلغ و شرایط ادعا میتواند مناسب باشد(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386). به علت وجود تضاد بین بعضی از ویژگیهای کیفی اطلاعات حسابداری، گاهی اطلاعاتی که از قابلیت اتکای کافی برخوردار است ممکن است مربوط محسوب نشده و یا بالعکس، اطلاعاتی که تا حد زیادی دارای ویژگیهای لازم در خصوص مربوط بودن اطلاعات است، فاقد خصوصیات مربوط به قابلیت اتکا باشد.
ویژگی قابل اتکا مبتنی بر مفاهیم بیطرفانه بودن، احتیاط، کامل بودن، ، بیان صادقانه و رجحان محتوا بر شکل می باشد(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-2-1- بیطرفانه بودن
اطلاعات مندرج در صورتهای مالی باید بیطرفانه، یعنی عاری از تمایلات جانبدارانه باشد. چنانچه انتخاب و یا ارائه این اطلاعات به گونه ای باشد که بر تصمیمگیری یا قضاوت در جهت نیل به نتیجهای از قبل تعیین شده، اثر گذارد صورتهای مالی بیطرف نمیباشد(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386). بیطرفانه بودن اطلاعات مالی بدین معنا است که در اندازهگیری فعالیتهای مالی لازم است از هرگونه افراط و تفریط و یا خوشبینی و بدبینی اجتناب نموده و وقایع کوچک و کماهمیت را بزرگ و رویدادهای با اهمیت را حقیر جلوه نداده و در عین حال از هرگونه پیشداوری پرهیز شود. به عبارت دیگر، چنانچه در اندازهگیری اقلام منعکس در صورتهای مالی بی طرفی رعایت نشده و نوعی طرفداری در آن اعمال شود، در آن صورت به بهای زیان عدهای از استفادهکنندگان، عدهای دیگر متنفع می شوند. به عنوان مثال، اهمیت دادن به تمایلات مدیریت مبنی بر نشان دادن بهتری تصویر ممکن از سودآوری واحد تجاری، موجبات گمراهی تصمیمگیرندگانی خواهد شد که درصدد اعطای اعتبار به واحد تجاری و یا خرید سهام آن میباشند(مشکی، مقدم،1387، ص 25).
اندازهگیریهای حسابداری هنگامی بیطرفانه و عینی محسوب میشود که اگر اشخاص ذیصلاح مختلفی، رویدادها و فعالیت های مالی مربوطه را با استفاده از مقیاس و روش اندازهگیری واحدی اندازهگیری نمایند، به نتایج یکسانی دست یابند. اما در عین حال، بسیاری از اندازهگیریهای منعکس در صورتهای مالی مبتنی بر قضاوت است. برآوردهای اجتناب ناپذیر در زمینههای مختلف نظیر عمر مفید ماشین آلات، ارزش خالص بازیافتنی موجودیها و قابلیت وصول حسابهای دریافتنی باعث گردیده است تا صورتهای مالی از حالت کاملاً طبیعی خارج شده و در مواردی از ارزشها و اندازهگیری های حسابداری مبتنی بر گزارشهای ارزیابی شده، برآورد رویدادهای آتی و اظهارنظرهای کارشناسان و مدیریت باشد. اگر چه استفاده از چنین روشهایی اغلب به ارائهی اطلاعات مربوط کمک می کند اما به سودمندی اطلاعات مالی از لحاظ قابلیت اتکا لطمه می زند. به طور کلی، اطلاعاتی که کمتر بر قضاوت و برآورد مبتنی است و یا به عبارت دیگر، عینیتر است، قابلیت اتکای بیشتری خواهد داشت(مشکی، مقدم،1387، ص 26).
2-4-1-2-2- احتیاط
احتیاط عبارتست از کاربرد درجهای از مراقبت که در اعمال قضاوت برای انجام برآوردها در شرایط ابهام مورد نیاز است، به گونهای که داراییها و درآمدها بیشتر از واقع و هزینهها و بدهیها کمتر از واقع نشان داده نشود(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-2-3- کامل بودن
اطلاعات مندرج در صورتهای مالی باید با توجه به کیفیت اهمیت و ملاحضات مربوط به فزونی منافع بر هزینه و ارائه آن، کامل باشد. حذف بخشی از اطلاعات ممکن است باعث شود که اطلاعات نادرست یا گمراهکننده شود و لذا قابل اتکا نباشد و از مربوط بودن آن کاسته شود(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-2-4- بیان صادقانه
اطلاعات بایر اثرمعاملات و سایر رویدادهایی را که ادعا می کند بیانگر آن است یا به گونهای معقول انتظار میرود بیانگر آن باشد، به طور صادقانه بیان کند. بدین ترتیب، مثلا ترازنامه باید بیانگر صادقانه اثرات معاملات و سایر رویدادهایی باشد که منجر به عناصری در تاریخ ترازنامه میشوند که معیارهای شناخت را احراز کرده باشد(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
بیشتر اطلاعات تا حدی در معرض این مخاطره قرار دارند که آنچه را مدعی نمایش آن هستند کاملاً به طور صادقانه بیان نکنند. این بدان دلیل است که در تشخیص معاملات و سایر رویدادهایی که قرار است اندازهگیری شود یا در طراحی و اعمال روشهای اندازهگیری که بتواند پیامهای مرتبط با آن معاملات و سایر رویدادها را انتقال دهد، مشکلات ذاتی وجود دارد. در برخی موارد اندازهگیری اثرات مالی اقلام ممکن است آنقدر مبهم باشد که واحدهای تجاری از شناخت آنها در صورتهای مالی خودداری کنند. با این وجود، در مواردی دیگر ممکن است شناخت اقلام در صورتهای مالی مربوط تلقی شود و خطر اشتباه مربوط به شناخت و اندازهگیری آنها نیز افشا شود(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-2-5- رجحان محتوا بر شکل
اگر قرار باشد اطلاعات بیانگر صادقانه معاملات و سایر رویدادهایی که مدعی آنهاست باشد، لازم است که این اطلاعات بر اساس محتوا و واقعیت اقتصادی و نه صرفا شکل قانونی آنها به حساب گرفته شود. محتوای معاملات و سایر رویدادها همواره با شکل قانونی آنها سازگار نیست. هر چند اثرات خصوصیات قانونیِ یک معامله خود بخشی از محتوا و اثر تجاری آن است، این اثرات باید در چارچوب کلیت معامله از جمله هر گونه معاملات مرتبط مورد تفسیر قرار گیرد. لیکن هرگاه به شرایط معامله از یک دیدگاه کلی نگریسته شود، ممکن است است این مطلب آشکار شود که ترتیباتی وجود داشته است که از ادامه دسترسی واحد تجاری به منافع اقتصادی آتی آن کالا اطمینان حاصل شود. در چنین شرایطی گزارش معامله به عنوان یک معامله فروش از لحاظ مقاصد گزارشگری، بیان صادقانه معامله انجام شده نمیباشد(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1386).
2-4-1-3- قابل مقایسه بودن
استفادهکنندگان گزارشهای مالی باید بتوانند صورتهای مالی واحد تجاری را در طول زمان جهت تشخیص روند تغییرات در وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطافپذیری مالی باهم مقایسه کنند. همچنین آنها باید قادر به مقایسه گزارشات مالی واحدهای مختلف تجاری با هم بوده تا وضعیت آنان را نسبت به یکدیگر بسنجند(کمیتهی تدوین استانداردهای حسابداری، 1385).لذا قابلیت مقایسه گزارشهای مالی عمدتاً مبتنی بر دو مفهوم می باشد: رعایت یکنواختی(ثبات رویه) و همسانی روشها(متحدالشکلی)(مشکی، مقدم،1387، ص 27).
2-4-1-3-1- رعایت یکنواختی
به قابلیت مقایسه اطلاعات مالی ارائه شده توسط واحد تجاری در طول زمان، رعایت یکنواختی میگویند. با مقایسه عملکرد و وضعیت مالی سالهای مختلف میتوان روندها را شناسایی و وضعیت آتی را پیشبینی نمود. بدیهی است چنین مقایسهای وقتی دارای اعتبار خواهد بود که واحد تجاری در طول سالهای مختلف، از روشهای یکسانی استفاده کرده باشد. به عنوان مثال، اگر در سال اول از روش استهلاک خط مستقیم و روش ارزیابی میانگین استفاده نموده است در سالهای بعد نیز همچنان روشهای مزبور را به کار گیرد. در غیر این صورت به احتمال خیلی زیاد امکان مقایسه نتایج حاصل از عملیات دو یا چند سال مختلف وجود نخواهد داشت(مشکی، مقدم،1387، ص 27).