طبق ماده‌ی 20 قانون ثبت اختراعات طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386: « هرگونه ترکیب خطوط یا رنگ‌ها و هرگونه شکل سه‌ بعدی با خطوط، رنگ‌ها و یا بدون آن، به گونه‌ای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی یا محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد طرح صنعتی است. در یک طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نتیجه فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت از این قانون نمی‌باشد.»
یک طرح دو یا سه بعدی فی‌نفسه اگر نوعی نوآوری باشد می‌تواند در قالب حمایت از حقوق مصنفان و پدیدآورندگان مورد حمایت قرار بگیرد به ویژه اینکه در بند 5 ماده‌ی 2 قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب 11/10/1348، «نقاشی و تصویر و طرح و نقش و نقشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته‌ها و خط‌های تزئینی و هرگونه اثر تزئینی و اثر تجسمی که به هر طریق و روش به صورت ساده یا ترکیبی به وجود آمده باشد»، مورد حمایت قرار گرفته است. در واقع طبق قانون اخیر، طرح جدید یک طرح هنری است ولی در صورتی که طرح قابلیت تغییر دادن ترکیب یا شکل یک فرآورده‌ی صنعتی یا محصول را داشته باشد، به چهره‌ی طرح صنعتی در می‌آید.
در مقایسه با اختراع و علائم تجاری، طرح صنعتی در قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب 1/4/1310 جایگاهی نداشت و این عنوان در قانون سال 1386 پیش‌بینی شده است که در ادامه با توجه به این قانون به ارکان تشکیل‌دهنده‌ی جرم نقض حقوق ناشی از ثبت طرح صنعتی اشاره می‌شود.
گفتار نخست: بررسی ارکان جرم
رکن قانونی نقض حقوق ناشی از ثبت طرح صنعتی در مواد 28 و 61 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386 آمده است. چنانکه گفته شد، ماده‌ی 61 این قانون تنها به تعیین ضمانت اجرا اکتفا کرده و مواردی را که از آن‌ها حمایت کیفری کرده، احصا نموده است. در این میان رکن مادی جرم مورد بحث در ماده‌ی 28 ذکر گردیده که طبق این ماده: « حقوق ناشی از ثبت طرح صنعتی مدت اعتبار و تمدید آن به شرح زیر است:
الف – بهره‌برداری از هر طرح صنعتی که در ایران ثبت شده باشد، توسط اشخاص، مشروط به موافقت مالک آن است.
ب – بهره‌برداری از یک طرح صنعتی ثبت شده عبارت است از: ساخت، فروش و وارد کردن اقلام حاوی آن طرح صنعتی.
ج – مالک طرح صنعتی ثبت شده می‌تواند علیه شخصی که بدون مواففت او افعال مذکور در بند (ب) این ماده را انجام دهد یا مرتکب عملی شود که عادتاً موجبات تجاوز آینده را فراهم آورد، در دادگاه اقامه دعوی نماید.
د-مدت اعتبار طرح صنعتی پنج سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه ثبت شده آن خواهد بود. این مدت را می‌توان برای دو دوره‌ی پنجساله متوالی دیگر پس از پرداخت هزینه‌ی مربوط تمدید نمود. پس از انقضاء هر دوره که از پایان دوره شروع می‌شود، یک مهلت شش ماهه برای پرداخت هزینه، تمدید گردیده و همچنین جریمه‌ی تاخیر در نظر گرفته خواهد شد.»
رکن مادی جرم نقض حقوق ناشی از طرح ثبت شده، بسیار نزدیک به ویژگی‌های رکن مادی نقض حق دارنده گواهینامه حق اختراع است و در واقع عنوان مجرمانه در اینجا بهره‌برداری بدون اجازه از طرح صنعتی ثبت شده متعلق به دیگری است. رفتارهایی که مصداق بهره‌برداری هستند عبارتند از: ساخت، فروش و وارد کردن. هر چند که هم در ماده‌ی 28 و هم در ماده‌ی 15 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386 با توجه به چهره صنعتی حق و نیز اقتضای بهره‌برداری صنعتی از آن، فروش را نمی‌توان نوعی بهره‌برداری دانست زیرا بهره‌برداری نوعی دخالت مادی در محصول یا فرایند است در حالی که فروش عمل حقوقی است بهتر می‌بود تا فروش در کنار و هم عرض بهره‌برداری ذکر می‌گردید.
برخلاف آنچه در نقض حق دارنده‌ی گواهینامه اختراع دیدیم، در ماده‌ی 28 قانون فوق عبارت” مرتکب عملی شود که عادتاً موجبات تجاوز آینده را فراهم آورد” پیش‌بینی شده است. این تعبیر نوعی زیر پا گذاشتن اصل قانونی بودن جرم و شفافیت قانون کیفری است، زیرا هم چنان که گفته شد رفتار فیزیکی جرم، بهره‌برداری است و بهره‌برداری نیز در اینجا متشکل از سه رفتار ساخت، فروش و وارد کردن است، با این حال بند ج ماده‌ی 28 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386 به این رفتار فیزیکی بسنده نکرده و رفتارهای دیگری پیش‌بینی کرده که مشخص نیستند، شامل چه فعل‌ها و یا حتی ترک فعل‌هایی می‌گردند. طبق بند ج ماده‌ی28 قانون فوق: «مالک طرح صنعتی ثبت شده، می‌تواند علیه شخصی که بدون موافقت از افعال مذکور در بند (ب) این ماده را انجام دهد یا مرتکب عملی شود که عادتاً موجبات تجاوز آینده را فراهم آورد در دادگاه اقامه دعوی نماید.»
آنچه در بند ج ماده‌ی 28 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386 آمده و با توجه به کلی‌گویی ماده‌ی 61 این قانون می‌توان هر رفتاری در زیر آن قرار داد. از همه بدتر اینکه رفتارها را براساس استعمال می‌توان در اینجا تعیین کرد، چون تعبیر” عادتاً موجبات تجاوز آینده” نشان از این دارد که در لحظه‌ی انجام رفتار، عمل قابل سرزنش نیست و باید دید که عرف و عادت آن را به گونه‌ای می‌دانند که در آینده سبب نقض حق می‌گردد یا خیر.
موضوع جرم بهره‌برداری غیر‌مجاز، طرح‌های صنعتی است، جدا از تعریف طرح صنعتی که پیش از این گفته شد، این موضوع باید دارای ویژگی‌هایی باشد تا مورد حمایت کیفری قرار بگیرد. مهم‌تر از هر چیزی باید طرح صنعتی به ثبت رسیده باشد و ثبت، خود نشان می‌دهد که از نظر مرجع ثبت، شرایط ثبت موجود بوده است. براساس
ماده‌ی 21 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386: « طرح صنعتی زمانی قابل ثبت است که جدید و یا اصیل باشد طرح صنعتی زمانی جدید است که از طریق انتشار به طور محسوس و یا از طریق استفاده به هر نحو دیگر قبل از تاریخ تسلیم اظهارنامه یا بر حسب مورد قبل از حق تقدم اظهارنامه برای ثبت در هیچ نقطه‌ای از جهان برای عموم افشاء نشده باشد.
مفاد قسمت اخیر بند (ه) و بند (و) ماده (4) این قانون در خصوص طرح‌های صنعتی نیز قابل اعمال است.»
با آنکه آیین‌نامه پیرو قانون بوده و عموماً نباید موضوعات ماهوی پیش‌بینی کند ولی ماده 84 آیین‌نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1/11/ 1387 به پیش‌بینی معیارهای عدم ثبت طرح صنعتی اقدام کرده که به گونه‌ای در خود قانون پیش‌بینی شده‌اند. طبق این ماده: «طرح‌های صنعتی زیر قابل حمایت نیستند:
طرح‌هایی که جدید یا اصیل نباشند.
طرح‌هایی که تنها در نتیجه عملکرد فنی محصول ایجاد می‌شوند.
طرح‌های حاوی نمادها یا نشان‌های رسمی.
طرح‌های مخالف نظم عمومی یا اخلاق حسنه.
طرح صنعتی جدید با رعایت مفاد ماده‌ی 21 قانون فوق، طرحی است که قبل از تسلیم اظهارنامه و یا قبل از تاریخ ادعای حق تقدم همانند آن به عموم عرضه نشده باشد. طرح صنعتی در صورتی اصیل محسوب می‌شود که به طور مستقل توسط طراح پدید آمده و کپی و تقلید طرح‌های موجود نباشد، به نحوی که از دید یک کاربر آگاه، متفاوت از طرح‌هایی باشد که قبلاً در اختیار عموم قرار گرفته است.
نکته‌ی دیگر اینکه با توجه به ماده‌ی 23 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 7/8/1386 که می‌گوید: «مفاد مواد (5)، (9) و بند (ج) مواد (11) و (15) این قانون در خصوص طرح‌های صنعتی نیز قابل اعمال است.» هم چنان که پیش از این به بند ج ماده‌ی 15 اشاره کردیم، این موارد در توجیه عنوان مجرمانه بهره‌برداری غیرمجاز از طرح صنعتی ثبت شده متعلق به دیگری تأثیرگذار بوده و عمل شخصی را مباح می‌کرده‌اند.
رکن روانی جرم نقض حقوق ناشی از طرح ثبت شده یا بهره‌برداری بدون اجازه از طرح ثبت شده متعلق به دیگری همچون نقض گواهینامه اختراع برگرفته از عمد عام یعنی اراده‌ی آزاد در انجام مصادیق بهره‌برداری است و علم به موضوع عینی اینکه طرح صنعتی متعلق به دیگری است و وی اجازه بهره‌برداری از آن را نداشته است. البته باید گفت اجزای علم به همین دو مورد منحصر نیست و جزء دیگری که هم این جا و هم نسبت به نقض حق دارنده‌ی گواهینامه اختراع قابل تسری است این است که مرتکب بداند که دو حق مزبور (طرح صنعتی و اختراع) به ثبت رسیده است و اگر ادعای عدم آگاهی از ثبت طرح صنعتی یا اختراع کند و آن را ثابت کند، اقدامش نمی‌تواند عنوان مجرمانه داشته باشد بدیهی است که بار اثبات عدم وجود علم بر عهده مرتکب است.