برخورداری از اطلاعات و آموزش همگانی، سایر اطلاعات مربوط به پرونده

دانلود پایان نامه

ارائه مشاوره به بزهدیدگان و بستگان آنان در برنامههای تلویزیونی و رادیویی و مطبوعات
ارائه توصیههایی به بزهدیده جهت رعایت مواردی که موجب تسریع در کشف جرم و دستگیری مجرم میشود مثلاً در آدمربایی چگونه پاسخ تماسهای تلفنی را بدهند ، مکالمه را چگونه طولانی کنند ، به مبلغ زیادی که آدمرباها برای آزادی فرد ربوده شده تعیین میکنند اعتراض نکنند و…
پلیس نحوه ارتکاب جرم علل و انگیزههای آن را معین کند. در مصاحبههای حضوری محقق با بزهدیدگان ، آنان و بستگانشان به ایجاد واحدی در کلانتریها و پاسگاهها برای انجام این وظیفه تأکید داشتند. مانند نحوه قتل به بزهدیدگان یا بستگان او بگوید آنان میتوانند پلیس را در ساختن فرضیه و شناسایی مظنونان و متهمان کمک کنند
در جرم سرقت ، اگر پلیس شگردهای سرقت را توضیح دهد و از بزهدیده اطلاعاتی را اخذ کند ، با توجه به شگردهای بزهکاران و شگردی که در آن سرقت به کار رفته است ، شناسایی متهم سهلتر صورت میگیرد
آگاه کردن بزهدیده از روند پرونده و اقدامات انجام شده و نیز مراحل بعدی کار ، تا بزهدیده امیدوار شده و اگر هم گاهی کار طول میکشد ، از علت آن مطلع شود. مثلاً اگر به او میگویند برو دو روز دیگر بیا ، بداند که به دلیل اخذ نظر کارشناس نیاز به دو روز وقت است و بیجهت منتظر گذاشته نشده است
ارائه اطلاعات لازم در مورد نحوه جبران خسارتهای ناشی از جرم و امکانات بیمهای
گفتار اول: ارائه اطلاعات ضروری به بزهدیده
اطلاعرسانی درباره روند تحقیقات جنبه دیگری از آگاهسازی بزهدیدگان است که در صورت درخواست بزهدیده باید انجام شود ، مگر آنکه روند تحقیقات را با خطر یا مشکلی روبهرو سازد که در این صورت باید از انجام آن پرهیز کرد. همین موضوع درباره اطلاعرسانی در مورد پیگرد متهم نیز درست است که آگاهسازی بزهدیدگان از اتهام یا اتهامهای وارد بر متهم ، تاریخ و مکان رسیدگی به اتهامهای متهم و مانند آن را در برمیگیرد. اطلاعرسانی درباره فرآیند دادرسی و نقش گواهان و بزهدیده گواه نیز ، جنبه دیگری از آگاهسازی بزهدیدگان است که بر پایه آن ، گواهان و بزهدیدگانی که در مقام گواه هستند ، باید اطلاعاتی کامل ، روشن و بهموقع درباره نقش یک گواه و آنچه از او انتظار میرود دریافت کنند. در مورد افرادی که برای بار اول بزهدیده واقع شدهاند و از این نظر تجربه کافی در مورد بزهدیدگی ندارند ، نقش پلیس مضاعف خواهد بود. راهنماییهای لازم در خصوص نحوه جمعآوری دلایل ، مانند مراجعه به پزشکی قانونی در مورد آسیبهای جسمانی ، تنظیم شکایت کیفری و اخذ دستور از مقام قضایی ، حفظ و جمعآوری دلایل ارتکاب جرم ، معرفی شهود و نظایر اینها ، اهم مواردی است که پلیس بلافاصله پس از مواجه با بزهدیده باید برای وی توضیح دهد.
بند اول: اطلاعات در مورد مجرم
آگاهسازی یا اطلاع رسانی در مورد مجرم یکی از آشکارترین حقوق بزهدیده و یکی از مهمترین راههای پاسخگویی به نیازهای وی است. با توجه به گوناگونی مرحلههای فرآیند جنایی و نقش و جایگاه حساس بزهدیده در آن ، این آگاهسازی جنبههای گوناگونی به خود میگیرد به گونهای که میتوان از اطلاع رسانی به بزهدیدگان درباره نقش و قلمرو خود موقعیت بزهکار ، زمانبندی و روند رسیدگیها و وضعیت پروندههای خود به ویژه در مورد جرمهای شدید و زمانی که چنین اطلاعاتی را درخواست کرده باشند سخن گفت. بزهدیده حق دارد که در نخستین فرصت از خدمات و راههای موجود جبران آثار بزهدیدگی خود آگاه شوند. زیرا در این صورت میتوانند امکانات موجود برای احقاق حق و جبران را بهتر برآورد و گزینش کنند. این آگاه سازی درباره بزهدیدگان خاص اهمیت بیشتری مییابد زیرا باید با شرایط ویژه آنان سازگار باشد. اطلاع رسانی در مورد مجرم و روند تحقیقات جنایی از خواستههای بزهدیدگان است که در صورت درخواست بزهدیده باید انجام شود ، مگر آنکه روند تحقیقات را با خطر یا مشکلی رو به رو سازد که در این صورت باید از انجام آن پرهیز کرد.
بند دوم: اطلاعات در مورد بزهدیدگان مشابه
یکی از مهمترین راههای تعامل پلیس با بزهدیده دادن اطلاعاتی در مورد بزهدیدگان مشابه است در این فرایند پلیس می تواند نوع بزه وارده را بررسی و اطلاعاتی را در اختیار بزهدیدگان قرار دهد تا راحت تر بتواند پرونده خود را پیگیری و به حق خود برسند.
بند سوم: سایر اطلاعات مربوط به پرونده
حق دسترسی به پرونده از دیگر حقوق بزهدیده است. پلیس و مقامات قضایی معمولاً در فرآیند عدالت کیفری بزهدیده را در جریان پرونده قرار نمیدهند و بزهدیده حق دسترسی به پرونده و آگاهی از محتویات آن را ندارد. در حالی که اگر بزهدیده در جریان قرار گیرد ، احتمال بیشتری هست که روش نظام عدالت را منصفانه تلقی کرده و احساس کند که مقامات قانونی با احترام و شأن انسانی با او رفتار کردهاند. در مورد امکان آگاهی بزهدیده از پرونده در نزد پلیس ، در مقررات ایران مطلبی نیامده است و اصولاً پلیس ایران بدون دستور مقام قضایی اجازه دسترسی به پرونده را نمیدهد ، ولی بر اساس ماده 73 ق.آ.د.د.ع.ا امکان آگاهی از محتویات پرونده در نزد پلیس ، از طریق مقامات قضایی برای بزهدیده وجود دارد. منظور از پرونده ، پرونده تحقیقات خدماتی میباشد چراکه حوزه فعالیت پلیس عموما در تحقیقات مقدماتی است ماده 73 قانون آیین دسترسی مصوب 1387 میگوید. بزهدیده حق دارد هنگام تحقیقات شهود خود را معرفی ، دلایل خود را اظهار نماید و از صورتجلسه تحقیقات مقدماتی که محرمانه نباشد پس از پرداخت هزینه رونوشت بگیرد.
گفتار دوم: برخورداری از اطلاعات و آموزش همگانی
نهادهای رسمی به ویژه همه دست اندرکاران نظام عدالت جنایی و نیز دیگر نهادهای اجتماعی ، مانند آموزش و پرورش باید با رسانهها و روشهای تبلیغاتی ، آگهیهای تلویزیونی ، بروشورها ، شیوههای آموزش مناسب ، آموزش همگانی به بزهدیدگان را پوشش دهند. هدف این آموزشها عبارت است از افزایش آگاهی عمومی ، تلقی شهروندان به منزله بزهدیده احتمالی ، ایجاد حس مسئولیت ، مرتبط کردن مردم با نهادهای کنترل جرم ، وکمک به ایجاد تحول در چگونگی تفکر و عملکرد افراد و نهادهای درگیر در موضوع پلیس هدفهای مشابهی را دنبال میکند و اغلب حمایتهای تخصصی ارائه میدهد و با تشویق ساکنان و گروههای خودیاری شهروندان برای تدوین طرحهای پیشگیری از جرم به آنان کمک میکند مراقبت از محلهها و مراقبت از آپارتمانها مانند آگاهیهای آنان را در مورد جرم افزایش میدهد و میان آنان و مقامهای دولتی ارتباط نزدیکتری برقرار میسازد. به عبارت دیگر ، آموزش درست و مناسب نه تنها تواناییهای دست اندرکاران درگیر با مسائل بزهدیدگان را بالا میبرد ، بلکه گسترش آن در سطح همگانی به طور غیرمستقیم در پیشگیری از بزهدیدگی نیز نقش دارد. از اینرو ، آموزش همگانی را میتوان یکی از ابزارهای مهم یک پیشگیری اجتماعی بزهدیده مدار دانست که نقش نهادهای جامعه مدنی در آن در کنار سازمانهای رسمی ودولتی بسیار پر رنگ است. بنابراین کمکرسانی و موفقیت این برنامهها در گرو دستیابی به یک سیاست منسجم که خود نیازمند همکاری ، هماهنگی و تعامل نهادهای رسمی و غیررسمی ، به ویژه مشارکت نظام عدالت جنایی از جمله پلیس و ظرفیتهای موجود جامعه مدنی است.
مبحث دوم: مشارکت بزهدیده در فرایند کیفری
بیگمان بزهدیدگان نقش مهمی در به حرکت در آوردن چرخهای فرآیند عدالت کیفری دارند. بدون مشارکت بزهدیده این چرخها از حرکت باز میایستد. کم و بیش در همه نظامهای حقوقی شمار گستردهای از پروندهها به دنبال گزارشهای بزهدیدگان و نه به ابتکار پلیس ، تشکیل میشوند. این موضوع برای نمونه در انگلستان بسیار نمود دارد که در آن نقش بزهدیده در فرآیند عدالت کیفری به طور عمده به گزارش جرم روی داده یا گردآوری و ارایه دلیل و مدرک مربوط به آن محدود است. نقش چشمگیر بزهدیده در چنین نظامهایی با این واقعیت پیوند میخورد که بیشتر جرمها از رهگذر بزهدیده به اطلاع پلیس میرسد تا از رهگذر عملیات شناسایی یا گشت زنی پلیس ، وانگهی پژوهشها نشان داده که خیلی از جرمها بر پایه اطلاعات به دست آمده از بزهدیدگان حل و فصل میشوند تا به کمک یا سرپرستی کارآگاهان و مأموران پلیس همه بزهدیدگان به نظام عدالت دسترسی داشته باشند. نتایج پارهای از مطالعات نشان میدهد که یکی از علتهای نارضایتی بزهدیدگان از نظام عدالت کیفری به روشهای رسیدگی و چگونگی عملکرد این نظام ، به ویژه مشارکت نداشتن آنان در فرآیند عدالت و تصمیم گیریها مربوط است. امکان مشارکت بزهدیده در تصمیم گیری درباره پرونده بحثهای فراوانی را در بسیاری از نظامهای حقوقی موجب شده است. هر چند اهمیت و درستی مشارکت کامل بزهدیده در رسیدگیهای سنتی و میانجیگری ، سازش و رسیدگیهای مدنی به گونهای گسترده شناخته شده در بسیاری از نظامهای حقوقی این وضعیت در مورد رسیدگیهای کیفری متفاوت است. در این نظامهای حقوقی ، رسیدگی کیفری را حکومت علیه متهم انجام داده و مداخله بزهدیده در چنین رسیدگیهایی به دلایلی چند غیرمنصفانه انگاشته میشود. در نظام کیفری اسلام نیز عمدتاً تعقیب و کیفر مجرم آن با دولت اسلامی است. در عین حال ، این صلاحیت مطلق نبوده و درخصوص جرایمی که حیثیت خصوصی آنها غالب است ، ابتکار عمل در تعقیب مجرم و مطالبه کیفر او از مرجع عمومی به قربانی داده شده است. در این جرایم قربانی حق دارد ، دعوای کیفری را راه بیندازد یا از تعقیب مجرم صرف نظر کند ، پس از تعقیب از او در گذرد یا با او مصالحه کند یا مجازات قانونی او را از مراجع قضایی درخواست نماید. قانون مجازات اسلامی نیز مقرر میدارد جرایم حق الناسی جز با شکایت شاکی خصوصی تعقیب نمیشود و در صورتی که شاکی خصوصی گذشت نماید ، دادگاه میتواند در مجازات مرتکب تخفیف دهد یا با رعایت موازین شرعی از تعقیب مجرم صرف نظر کند.
گفتار اول: مفهوم مشارکت بزهدیده در فرایند کیفری