تمکین درعقد موقت، ادله حق استمتاع

دانلود پایان نامه

1- «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع) قَالَ جَاءَتِ امْرَأَهٌ إِلَى النَّبِیِّ (صلّى الله علیه و آله) فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ الزَّوْجِ عَلَى الْمَرْأَهِ فَقَالَ لَهَا أَنْ تُطِیعَهُ وَ لَا تَعْصِیَهُ وَ لَا تَصَدَّقَ مِنْ بَیْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ لَا تَصُومَ تَطَوُّعاً إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ لَا تَمْنَعَهُ نَفْسَهَا وَ إِنْ کَانَتْ عَلَى ظَهْرِ قَتَب‏.» محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السّلام فرمود: زنى به نزد رسول خدا (صلّى الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: یا رسول الله حقّ مرد بر زوجه‌اش چیست؟ فرمود: آنکه او را فرمان ببرد و از نافرمانیش بپرهیزد و از مال شوهر (بدون رضاى او) چیزى بفقیر ندهد، و نیز بدون اجازۀ او روزۀ مستحبّى نگیرد، و او را از کامیابى مانع نشود هر چند بر جهاز شترى سوار باشد.
نهی در جمله: «وَ إِنْ کَانَتْ عَلَى ظَهْرِ قَتَب» که به زن می گوید نباید حتی بر روی جهاز شتر از خواسته شوهر سرباز زند، کنایه از این است که زن باید در هر شرایط به خواست شوهر توجه کند، سوار بر مرکب بودن موضوعیت خاص ندارد بلکه یکی از مصادیقی است که به واسطه کارهای روزمره زن ممکن است بدان بپردازد یا اینکه در راه سفر باشد. بنابراین زن نمی تواند مانع کامیابی شوهر شود و این همان چیزیست که با حق تمکین بدست می آید.
2- امام صادق (ع) می فرمایند: « إِنَّ امْرَأَهً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ ص لِبَعْضِ الْحَاجَهِ فَقَالَ لَهَا لَعَلَّکِ مِنَ الْمُسَوِّفَاتِ قَالَتْ وَ مَا الْمُسَوِّفَاتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْمَرْأَهُ الَّتِی یَدْعُوهَا زَوْجُهَا لِبَعْضِ الْحَاجَهِ فَلَا تَزَالُ تُسَوِّفُهُ حَتَّى یَنْعُسَ زَوْجُهَا وَ یَنَامَ فَتِلْکَ لَا تَزَالُ الْمَلَائِکَهُ تَلْعَنُهَا حَتَّى یَسْتَیْقِظَ زَوْجُهَا » « زنی نزد رسول خدا (ص) برای کاری آمده بود؛ حضرت به آن زن فرمودند: از مسوفات دوری کن. زن گفت: یا رسول الله ، مسوفات چیست؟ حضرت فرمودند: زنی را همسرش می خواهد که تمکین کند ولی اوبه خاطر بعضی کارها مسأله را به آینده موکول می کند تا کارهایش تمام شود و شوهرش به خواب می رود ؛ پس در این هنگام لعن ملائکه از آن زن قطع نمی شود تا شوهرش بیدار شود». این روایت درباره ذم زنان مسوّف است یعنی زنانی که با بهانه ای مانع استمتاع وتمکین می شوند. این روایت لعن ملائکه را نتیجه عدم تمکین زن در وقت تقاضای شوهر دانسته ، همانطورکه پیداست ترک امر مستحب یا انجام مکروه نمی تواند موجب لعن فرشتگان شود.
3- « قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) لِلنِّسَاءِ لَا تُطَوِّلْنَ صَلَاتَکُنَّ لِتَمْنَعْنَ أَزْوَاجَکُنَّ» رسول گرامی (ص) خطاب به زنها فرمودند: برای رابطه جنسی با همسر نباید نماز خود را طولانی کنید. در این روایت نهی از اطالۀ نماز شده است تا خواست شوهر که استمتاع باشد به تاخیر نیفتد ، پس این روایت هم بر لزوم تمکین زن اشاره دارد که حتی برای تمکین کردن نماز خودرا را طولانی نکند.
4- « رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع)‏ أَنَّهُ قَضَى فِی رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَهً وَ أَصْدَقَتْهُ هِیَ وَ اشْتَرَطَتْ عَلَیْهِ أَنَّ بِیَدِهَا الْجِمَاعَ وَ الطَّلَاقَ قَالَ خَالَفَتِ السُّنَّهَ وَ وُلِّیَتْ حَقّاً لَیْسَتْ بِأَهْلِهِ فَقَضَى أَنَّ عَلَیْهِ الصَّدَاقَ وَ بِیَدِهِ الْجِمَاعَ وَ الطَّلَاقَ وَ ذَلِکَ السُّنَّه » محمّد بن قیس از امام باقر علیه السّلام نقل کرده که فرمود: امیرمؤمنان علیه السّلام در بارۀ مردیکه با زنى ازدواج کرده و مهریّه را زن بعهده گرفته بود بشرط آنکه اختیار کامگیرى و طلاق با او باشد فرمود: که زن با سنّت مخالفت نموده و متولّى امرى گشته که أهلش نبوده بعد حکم فرمود: که صداق بعهدۀ مرد است و جماع و طلاق نیز بدست اوست و این سنّت است. این روایت می فرماید که اختیار کامگیرى و طلاق بدست مرد است و این سنتی است که زن نمی تواند با شرط کردن با آن مخالفت کند، بنابراین حق کامجویی وجماع به دست مرد است و می تواند در هر زمانیکه خواست از زن کام بگیرد و زن نمی تواند اورا منع کند و این همان چیزی است که با حق تمکین بدست می آید.
2-1-1-1-3 عقل
زن و شوهر با قبول زوجیت نسبت به رفع نیاز طبیعی و متعارف جنسی یکدیگر متعهدند و نمی توانند با بهانۀ عدم تمایل نسبت به این خواست سرباز زنند. از نظر اسلام پاسخگویی به غریزۀ جنسی ضرورتی اجتناب ناپذیر است وکاملا عقلایی است که در شریعت اسلام و بلکه همۀ شرایع الهی این امر باید منحصرا در زندگی مشترک و در رابطۀ زن و شوهر تامین شود. از این رو ممانعت یک طرف از رفع کامل این نیاز به صورت متعارف ، بویژه از سوی زن بر خلاف اصل فوق است. همچنین از نظر عقلا دسترسی به استمتاع کامل از جنس مخالف از نیازهای غریزی هر انسان است و این امر از مقومات و ارکان زوجیت به حساب می آید، از طرفی عدم ردع این رویۀ متعارف عقلایی از سوی شارع به منزلۀ تایید آن می باشد.
2-1-1-1-4 اجماع
شارع مقدس، حقوق و تکالیفی را بر اساس طبیعت و فطرت انسانها و بر اساس خصلت‌ها و توانمندی‌های روحی و جسمی آن‎ها بر هریک از زوجین گذاشته است، یکی از این حقوق تمکین زن در مقابل شوهراست که اجماع همه فقهای اسلام در مورد لزوم تمکین کامل زوجه و عدم خلافی در این حکم، از صدر اسلام تا کنون دلیل دیگری بر این مسئله می باشد. پر واضح است که تمکین و اطاعت در مقابل شوهر فقط در راستای حکم خدا بر زن لازم است، نه الزام و پذیرش هر حکم غیرمنطقی و غیر معقول و هر خواسته‏ای که برخاسته از تمایلات یا بر پایه تحمیل و زور یا سنتی مخالف حکم الهی باشد.
2-1-1-2 تمکین درعقد موقت
شکی نیست که نکاح موقّت یکى از احکام مسلّم فقهى است و در شریعت اسلام جایز است، ولى نباید وسیله هوسبازى افراد هوسباز شود و احتیاط آن است تا ضرورتى نباشد اقدام به این کار نشود. در عقد موقت زن حقّ واجب همخوابى ندارد. ولی از حیث حقوق وتکالیف زوجین در تمکین فرقی با نکاح دائم ندارد.
2-1-2 حق استمتاع
استمتاع در لغت به معنای بهره برگرفتن و کام خواستن و در اصطلاح ؛ استمتاع به معنای لذّت بردن جنسی از راه مشروع یا نامشروع با آمیزش، بوسیدن، نگاه کردن، لمس نمودن و مانند این‌ها است. تمتع کامل اعم از مباشرت و سایر انواع استمتاع از حقوق شوهر است که با اجرای صیغه عقد برای مرد کلیّۀ احکامى که شرعا و قانونا بر این رابطه زناشوئى و علقۀ زوجیّت مترتّب مى‌باشد، ثابت و مستقر مى‌گردد ازجمله حق استمتاع زوج از زوجه و زنى که عقد دائمى شده باید خود را براى هر لذّتى که او مى‌خواهد، تسلیم نماید و بدون عذر شرعى از نزدیکى کردن او جلوگیرى نکند. جواز استمتاع از آثار عقد نکاح است و مرد حق استمتاع و بهره ورى جنسى از همسر خودرا پیدا مى‌کند و مى‌تواند از او هر گونه لذت جنسى ـ اعم از نگاه کردن، لمس، آمیزش و غیر آن ـ ببرد؛ از این رو، بر زن روا نیست بدون اجازه شوهر، خود را به کارهایى مشغول سازد که منافات با این حق داشته باشد.
2-1-2-1 ادله حق استمتاع
ادله ای را که می توان بر لزوم حق استمتاع کامل زوج بیان کرد در واقع همان ادله ای است که در حق تمکین بیان شد ، چنانچه لزوم تمکین زوجه را برای زوج اثبات کردیم و بر زوجه واجب شد که در برابر شوهر تمکین کند و خودرا بر شوهر عرضه کند در واقع زوجه اجازه هرگونه استمتاع و بهره ورى جنسى را بر شوهر داده و این همان حق استمتاع است. حال به صورت مختصر به این ادله اشاره میگردد.
2-1-2-1-1 قرآن
1-آیه شریفه: «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَ قَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ مُلاقُوهُ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنین»‏« زنان شما، محل بذرافشانى شما هستند پس هر زمان که بخواهید، مى‏توانید با آنها آمیزش کنید. و (سعى نمائید از این فرصت بهره گرفته، با پرورش فرزندان صالح) اثر نیکى براى خود، از پیش بفرستید! و از خدا بپرهیزید و بدانید او را ملاقات خواهید کرد و به مؤمنان، بشارت ده.»
جمله «فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ » ، به مرد اجازه استمتاع کامل داده است؛ با این بیان که اگر« أَنَّى » در آیه فوق زمانیه باشد، معنایش این مى‏شود (شما هر وقت خواستید به کشتزار خود بروید) یعنی در هر زمانیکه اراده کردید مجاز هستید و اگر مکانیه باشد، معنا چنین مى‏شود (شما به کشتزار خود وارد شوید، از هر محلى که خواستید) توسعه در مکان و چگونگى انواع آمیزش است و به هر معنا که باشد مى‏خواهد اطلاق را برساند. به این ترتیب، زوج مى‏تواند هر گونه ودر هرجهت و در هر زمان و مکان، از لذت جنسى بهره گیرد، جز آنچه در قانون شرع ممنوع شده است و این همان چیزی است که مرد براثر حق استمتاع و تمکین زن به آن می رسد. بنابراین، مفاد آیه شریفه جواز استمتاع مرد در هر شرایطی خواهد بود، زیرا تجویز بهره مندی به مرد بدون وجوب همراهی و تبعیت زن دستوری بی ثمر خواهد بود.
2-آیه شریفه: « أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَهَ الصِّیَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِکُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ» «« آمیزش جنسى با همسرانتان، در شبِ روزهایى که روزه مى‏گیرید، حلال است. آنها لباس شما هستند و شما لباس آنها (هر دو زینت هم و سبب حفظ یکدیگرید».
جملۀ: « هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ » نیز بر این حکم دلالت دارد . مطابق این آیه هر یک از زن و مرد باید نیازهای غریزی دیگری را به گونه ای پوشش دهند که مانع طغیان و تعدی وی شوند و در واقع آمیزش و رابطه زن و مرد محافظ زوجین است. بنابراین در صورتی که نیاز غریزی مرد بطور کامل و در حد متعارف تامین نشود لباس بودن و پوشش دادن نیاز وی تحقق نمی یابد. از این رو، دلالت آیه بر رفع کامل نیاز جنسی پذیرفته شده است و لزوم پاسخگویی به حاجت شوهر؛ همۀ استمتاعات متعارف را شامل می شود.