اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکار داشته باشد.
هر گونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نامبرده در این فصل پدید آمده باشد.
برابر ماده‌ی 22 این قانون: «حقوق مادی پدیدآورنده موقعی از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود که اثر مزبور برای نخستین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجراء شده باشد و قبلاً در هیچ کشوری چاپ یا نشر یا پخش یا اجرا نشده باشد.» در واقع از آنجا که حمایت از حقوق مادی را مشروط نموده است چنین استنباط می‌گردد که حقوق معنوی در هر صورت مورد حمایت هستند.
قانونگذار در این قانون، نقض حقوق پدیدآورنده آثار فوق که شامل حق نشر، پخش، عرضه و اجرای اثر و بهره‌برداری از آن می‌باشد را جرم‌انگاری نموده است، و برای آن‌ها مجازات حبس پیش‌بینی کرده است. در این فصل جرایم ناشی از نقض حقوق مالکیت ادبی و هنری که در قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب11/10/1348 آمده است را بررسی می‌کنیم و به مجازات‌های مقرر برای آن‌ها اشاره می‌کنیم.
مبحث نخست: نشر یا پخش یا عرضه اثر دیگری بدون اجازه صاحب حق
انتشار یک اثر از مهم‌ترین راه‌های دسترسی جامعه به آن و نیل قانون به هدف حمایتی خود از پدیدآورنده و بالاخره راه معمول تحصیل درآمد برای پدیدآورنده است. حق نشر یا توزیع کتاب مبتنی بر عقد قراردادی است که میان مؤلف و ناشر و توزیع کننده امضاء می‌شود، بر افراد طرف قرارداد واجب است که به مضمون قرارداد که مبتنی بر تعداد نسخه‌های چاپ شده و مدت زمان معین اعتبار قرارداد است عمل کنند، چرا که خداوند فرمان به وفای به عقد داده است که: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید به عقود وفا کنید» بنابراین نقض بندهای قرارداد شرعاً حرام است و برای مؤلف جایز نیست که در طی مدت زمان معین قرارداد، حق چاپ کتاب یا توزیع آن را به ناشر یا پخش کننده‌ی دیگری بدهد. از سوی دیگر ناشر نیز مکلف است به هنگام نشر و پخش یا عرضه اثر در صفحه کتاب و یا هر اثر دیگر از نام پدیدآورنده استفاده کرده و از انتشار اثر بدون ذکر نام پدیدآورنده یا ذکر نامی مجهول خودداری کند.
شکی نیست که نسخه‌های چاپ شده اثر، پس از چاپ، ملک ناشر است، او است که صاحب ورقه است و نیز او است که عوض مالی حق چاپ را به مؤلف داده و هزینه‌های چاپ را پرداخته است، حق ناشر است که با هر پخش‌کننده‌ای که بخواهد قرارداد پخش آثار چاپ شده را امضاء کند. در اینجا قرارداد مذکور به گونه عقد امانت خواهد بود. یعنی به موجب این قرارداد ناشر به پخش‌کننده اجازه خواهد داد تا اثر را در برابر مزدی معین پخش کند. یا این قرارداد به گونه‌ای عقد بیع خواهد بود که به موجب آن پخش‌کننده، همه نسخه‌های اثر را از ناشر خواهد خرید و از آن پس فروش و توزیع اثر بر عهده‌ی پخش‌کننده خواهد بود. زیرا حالا مالک نسخه‌های اثر او می‌باشد. به این ترتیب پخش‌کننده یا عرضه‌کننده نیز مسئول است که وفق مقررات به هنگام پخش یا عرضه اثر، ذکر نام پدیدآورنده را به صورتی مشخص و فاقد ابهام مد نظر داشته باشد. با این مقدمه به بررسی ارکان جرم می‌پردازیم.
گفتار نخست: بررسی ارکان جرم
به موجب ماده‌ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان مصنفان و هنرمندان مصوب11/10/1348: «هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است، بنام خود یا بنام پدیدآورنده بدون اجازه او یا عالما عامداً بنام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده نشر یا پخش یا عرضه کند به حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
این ماده عنصر قانونی جرم نشر یا پخش یا عرضه آثار متعلق به پدیدآورنده را در حقوق ایران تشکیل می‌دهد. چنانکه ملاحظه می‌شود قانونگذار در صدر این ماده از واژه عام “هر کس” استفاده نموده است که بدین ترتیب کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی چه بطور مفرد یا جمع می‌توانند به عنوان فاعل این جرم مطرح باشند و در صورت ارتکاب، مورد پیگرد واقع گردند. در جرم نشر و پخش یا عرضه اثر دیگری ضروری است شخص از طریق فعل مثبت اقدامات مجرمانه را انجام دهد.
بنابراین کافی است شخصی اعم از حقیقی یا حقوقی مبادرت به انتشار بدون مجوز اثر دیگری نماید. بدیهی است برابر ماده‌ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب11/10/1348 ، «انتشار اثر دیگری به نام خود یا پدیدآورنده یا شخصی دیگر در حالتی مورد حکم واقع شده است که بدون اجازه پدیدآورنده اثر باشد.» عمل نشر و پخش یا عرضه عمدی اثر به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده ممکن است در حالات مختلف از جمله در این دو مورد اتفاق بیفتد، گاهی پدیدآورنده شخص بسیار مشهور و معروفی است که مرتکب با این عمل عمدتاً به دنبال محروم کردن پدیدآورنده مشهور از منابع مادی حاصل از فروش اثر است و در مورد دوم، هدف مرتکب استفاده از نام پدیدآورنده مشهور جهت نیل به منافع مادی است. به عنوان مثال رمانی را که متعلق به یک نویسنده‌ی معمولی است با اسم نویسنده‌ی بزرگ منتشر نموده و از این راه مبادرت به کسب شهرت و منافع مادی فراوان می‌نماید.
با توجه به واژه‌ی (عالماً، عامداً) جرم مورد نظر عمدی است و مرتکب باید علم به موضوع داشته باشد و بداند اثر متعلق به دیگری است. این جرم صرفاً با سوءنیت عام که همان عمد در نشر و پخش و عرضه غیرقانونی است محقق می‌شود و نیازی به سوءنیت خاص ندارد یعنی قصد اضرار پدیدآورنده اثر یا شخص دیگری که حقوق مادی اثر به او انتقال یافته است شرط تحقق جرم نیست.
در جرم مورد نظر، اثر متعلق به دیگری، موضوع جرم بوده و در تعیین مصداق
لازم است به جهت رعایت اصل قانونی بودن جرم و مجازات، فهرست مندرج در قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 11/10/1348 مورد توجه و دقت کافی قرار گیرد.
از سوی دیگر قانونگذار در قانون صدرالذکر به شرح مواد متعدد پاره‌ای از علل موجهه را ذکر کرده است که به دلیل توجیه قانونی پدیدآورنده اثر نمی‌تواند از حمایت قانونی برخوردار گردد. بعنوان مثال در ماده‌ی 7 قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب 11/10/1348 چنین آمده است: « نقل از اثرهائی که انتشار یافته است و استناد به آن‌ها برای مقاصد ادبی و علمی و فنی و آموزشی و تربیتی و به صورت انتقاد و تقریظ با ذکر مأخذ در حدود متعارف مجاز است.» و برابر ماده‌ی 8 این قانون نیز: «کتابخانه‌های عمومی و مؤسسات جمع‌آوری نشریات و مؤسسات علمی و آموزشی که به صورت غیرانتفاعی اداره می‌شوند می‌توانند طبق آیین‌نامه‌ای که به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید از اثرهای مورد حمایت این قانون از راه عکسبرداری یا طرق مشابه آن به میزان مورد نیاز و متناسب با فعالیت خود نسخه‌برداری کنند.»
گفتار دوم: مجازات
هر چند با گذشتن سالیان متوالی از تصویب اکثر قوانین، مجازات‌های پیش‌بینی شده جهت متهمینی که در این رابطه محکوم می‌شوند بسیار ناچیز بوده و نیاز به بازنگری اساسی دارد اما با وجود اینکه قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب سال 1348 است در مورد جرم نشر یا پخش یا عرضه تمام یا قسمتی از اثر دیگری، مجازات حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال را پیش‌بینی کرده است که مجازات متناسبی است بر اساس ماده‌ی 23 این قانون: « هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالماً و عامداً به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده نشر یا پخش یا عرضه کند به حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد».
مبحث دوم: چاپ، پخش و نشر ترجمه دیگری بدون اجازه
اهمیتی که قانونگذار برای ترجمه قائل است عمدتاً می‌تواند ناشی از رنج و مرارتی باشد که مترجم در راه برگردان اثر از زبان خارجی به زبان رسمی مملکت متحمل می‌شود. گزینش صحیح واژه‌ها، جمله‌سازی درست، رعایت اصل امانت و بسیاری دیگر از اصول لازم‌الاجراء از جمله مشکلات مؤلف است که یک مترجم توانا قادر است آن‌ها را پشت سر بگذارد. علت دیگر این امر می‌تواند سابقه دیرین ترجمه در ایران و جهان اسلام باشد. نهضت عظیم ترجمه که از آن می‌توان بعنوان طلیعه تمدن اسلامی نام برد در اواخر سده‌ی دوم هجری در جهان اسلام آغاز شد.
طبیعی است که سوءاستفاده از آثار ترجمه شده‌ی دیگران در ردیف سایر آثار واجد اهمیت باعث ایجاد حق تعقیب و جبران خسارت برای مترجم می‌شود. با این مقدمه در این قسمت به بررسی ارکان تشکیل‌دهنده جرم چاپ و نشر و پخش بدون اجازه ترجمه دیگری می‌پردازیم.
گفتار نخست: بررسی ارکان جرم
به موجب ماده‌ی 24 قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب 11/10/1348: «هر کس بدون اجازه ترجمه دیگری را بنام خود یا دیگری چاپ و نشر کند به حبس تأدیبی از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.»
رکن مادی این جرم چاپ، پخش و نشر ترجمه دیگری است که این موارد حصری هستند که تنها با فعل مثبت محقق می‌شوند موضوع جرم، ترجمه متعلق به دیگری است که مرتکب آن را بدون رضایت پدیدآورنده، چاپ، پخش و نشر می‌کند و مرتکب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی است، همچنین از نظر عنصر مادی این جرم، نیازی به سوءنیت خاص ندارد و مقید به اضرار پدیدآورنده نیست.