رابطه ارزشی اطلاعات حسابداری، محافظهکاری در گزارشگری مالی

دانلود پایان نامه

تشریح و بیان موضوع
مفهوم محافظهکاری سابقهای طولانی در حسابداری دارد و یکی از مشخصههای اصلی گزارشگری مالی است که در یک دوره طولانی در حسابداری مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و نقش افرینی می کند. واتس (2003) به نقل از بلیس (1924) محافظهکاری را در بیان امری به حسابداران، این گونه بیان کرده است:«هیچ سودی را پیش بینی نکنید، اما همه زیانها را پیشبینی کنید.» باسو (1997) این ضرب المثل را به صورت رویه کاهش سود و کمتر نشان دادن داراییها در پاسخ به اخبار بد و در مقابل، بیشتر نمایش دادن داراییها و سود حسابداری در پاسخ به اخبار خوب تعریف می کند. کمیته تدوین استانداردهای حسابداری(1386) در مفاهیم نظری گزارشگری مالی، محافظهکاری را به عنوان یکی از اجزای خصوصیت کیفی قابل اتکا بودن در نظر گرفته است، اما به جای واژه محافظهکاری از واژه احتیاط استفاده کرده و احتیاط را اینگونه تعریف کرده است:«احتیاط عبارتست از کاربرد درجهای از مراقبت که در اِعمال قضاوت برای برآوردهای حسابداری در شرایط ابهام مورد نیاز است، به گونهای که درآمدها یا داراییها بیشتر از واقع و هزینهها یا بدهیها کمتر از واقع نشان داده نشوند.» در واقع محافظهکاری را میتوان محصول ابهام دانست و هرگاه حسابداران با ابهام روبرو شوند، محافظهکاری را به کار میبرند.
محافظهکاری در گزارشگری مالی در نتیجه برخی از عوامل اقتصادی به وجود میآید که در قالب چهار دیدگاه گنجانده می شوند که عبارتند از: دیدگاه قراردادی، دیدگاه دعاوی حقوقی، دیدگاه مالیات و دیدگاه قوانین و مقررات حسابداری(واتس، 2003). در این میان، قدمت تدوین قراردادی بیش از سه دیدگاه دیگر است، به طوری که به اعتقاد واتس و زیمرمن(1983) قرنهاست که در حسابداری مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین کسی نمیتواند زمانی را در تاریخ معرفی کند که از آن هنگام نفوذ قراردادها شروع شده باشد. در مقابل، سه دیدگاه دیگر محافظهکاری بر پدیدههای جدیدتری متکی بوده و قادر به تشریح محافظهکاری هستند. بااین حال، نتایج بررسیها از اهمیت هر چهار دیدگاه حمایت میکند.(واتس، 2003).
دیدگاههای مذکور عواملی هستند که به استفاده از رویههای حسابداری محافظهکارانه در گزارشگری مالی منجر میشوند. قوانین و مقررات حسابداری بیشتر کشورها مانند ایران اعمال رویههای حسابداری محافظهکارانه مانند قائدهی اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش در قیمتگذاری موجودی کالای شرکتها را الزامی می کند. زمانی که مالیات بر درآمد شرکتها با توجه به سود بدست آمده محاسبه می شود انگیزه بیشتر نشان دادن هزینهها و کمتر نشان دادن درآمدها ایجاد می شود تا بدین وسیله سود کمتر نشان داده شده و در نهایت مالیات کمتر شود. بسیاری از دعاوی حقوقی مطرح شده علیه شرکتها، به دلیل کمتر نشان دادن هزینهها و بیشتر نشان دادن درآمدها بوده است. استفاده از محافظهکاری از این امر جلوگیری می کند. بسیاری از شرکتها برای حل مشکلات مربوط به هزینههای نمایندگی و عدم تقارن اطلاعاتی از حسابداری محافظهکارانه استفاده می کنند. براساس آنچه که گفته شد، می توان پیشبینی کرد که در بیشتر شرکتها رویههای حسابداری محافظهکارانه مورد استفاده قرار می گیرد.
در رابطه با محافظهکاری در حسابداری، دو دیدگاه کاملاً متفاوت وجود دارد. برخی از محققان محافظهکاری را برای استفادهکنندگان و تحلیلگران صورتهای مالی مفید دانسته و برای آن نقش اطلاعاتی قائلند. به اعتقاد این عده، محافظهکاری باعث افزایش کیفیت اطلاعات گزارش شده در بازار های اوراق بهادار می شود و این افزایش کیفی اطلاعات به سرمایهگذاران و سایر استفادهکنندگان از صورتهای مالی برای تصمیمگیریهای مناسب کمک می کند. محافظهکاری میتواند در بهبود کیفیت اطلاعات ارائه شده از سوی مدیریت موثر واقع شود. در واقع، تئوری نمایندگی اثبات می کند که مدیران برای افزایش منافع خود می کوشند تا اخبار بدِ مربوط به شرکت را پنهان و اخبار خوب را به سرعت گزارش کنند، این امر میتواند در کیفیت گزارشهای ارائه شده تاثیر منفی داشته باشد. محافظهکاری با تعدیل اثرات منفی این تلاشها، کیفیت گزارشهای ارائه شده از سوی مدیریت را افزایش داده و باعث شفافیت صورتهای مالی می شود(فرانسیس و دیگران 2008). محافظهکاری با انتشار سریعتر اخبار بد نسبت به اخبار خوب، می تواند به وامدهندگان جهت آگاهی از کاهش میزان اعتبار شخص وامگیرنده کمک کند و باعث کاهش ریسک از دست دادن اصل سرمایه شود(احمد و دیگران 2002). در مقابل، برخی دیگر از محققان نه تنها نقش اطلاعاتی برای محافظهکاری قائل نمی شوند بلکه آنرا به زیان استفادهکنندگان و تهیهکنندگان صورتهای مالی می دانند. به اعتقاد این عده، محافظهکاری باعث کاهش کیفیت اطلاعات ارائه شده در صورت هایمالی اساسی می شود و این امر میتواند زیانهای هنگفتی را برای استفادهکنندگان از صورتهای مالی به همراه داشته باشد. با توجه به اینکه حسابداریِ محافظهکارانه اصرار به پائین گزارش کردن درآمدها دارد، این عد،ه محافظهکاری را به عنوان یک عامل ایجاد اختلال در فرایند کسب و شناسایی درآمد می دانند و از این رو آن را در جهت مخالف منافع سرمایهگذاران و اعتباردهندگان و ایفای وظیفه اصلی گزارشگری می دانند و خواستار کاهش استفاده از رویههای محافظهکارانه هستند(کردستانی و امیر بیگی لنگرودی، 1387).
به طور کلی تحقیقات انجام شده در ارتباط با رابطه بین درجه گزارشگری محافظهکارانه و رابطه ارزشیِ سود حسابداری(اطلاعات حسابداری) در دو مقوله جدا و مرتبط به هم انجام شده است که عبارتند از: 1-تحقیقات راجع به رابطه ارزشیِ سود حسابداری و بازده سهام و 2- تحقیقات در رابطه با گزارشگری محافظهکارانه و اثرات عمومی آن. در ارتباط با گروه اول میتوان گفت که در طول چهل سال گذشته رابطه ارزشیِ سود حسابداری در توضیح دادن قیمتهای سهام یک روند کاهشی را داشته است. راجع به تحقیقات گروه دوم نیز می توان اظهار کرد که در طول دوره ذکر شده در ایالات متحده و چند کشور دیگر، میزان محافظهکاری بیشتر شده است. اگرچه یک نتیجه ضمنی از تحقیقات ذکر شده می تواند این باشد که گزارشگری محافظهکارانه، عامل بالقوه برای کاهش ارتباط ارزشی سود حسابداری بوده است، ولی تحقیقاتی که رابطه بین گزارشگری محافظهکارانه و مربوط بودن سود حسابداری را بیان کند کمیاب بوده و نتایج آنها نیز ضد و نقیض است( دیمیتریوس و همکاران، 2009). برای مثال، بلچندرام و مهنرام (2006) مشاهده کردند که رابطه ارزشی سود گزارش شده به صورت محافظهکارانه برای توضیح دادن قیمت سهام، بیشتر از رابطه ارزشی سود غیرمحافظهکارانه بوده است و نتیجه گرفتند که احتمال کمی وجود دارد گزارشگری محافظهکارانه عامل اصلی کاهش رابطه ارزشی سود حسابداری باشد. از طرف دیگر، واتس (2003) بیان می کند که محافظهکاری در حسابداری، اشتباهات اندازهگیری بالقوه که باعث کاهش قابلیت اتکای صورتهای مالی میشود را کاهش می دهد. با توجه به اینکه کاهش قابلیت اتکا باعث کاهش سودمندی اطلاعات حسابداری میشود، بنابراین اثر محافظه کاری افزایش سودمندی و رابطه ارزشی اطلاعات حسابداری است.
با عنایت به توضیحات فوق، سؤالات تحقیق را می توان به شرح زیر طبقه بندی کرد:
1- آیا محافظهکاری در شرکتهای مورد بررسی وجود دارد؟
2- آیا محافظه کاری کمک می کند تا رابطه ارزشی اطلاعات حسابداری افزایش پیدا کند؟
اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
عدهای از محققان معتقد هستند که محافظهکاری در حسابداری نقش اطلاعاتی داشته و برای استفادهکنندگان و تهیهکنندگان صورتهای مالی مفید است و در مقابل عدهای دیگر نه تنها برای محافظهکاری نقش اطلاعاتی قائل نمی شوند بلکه آنرا به زیان استفادهکنندگان و تهیهکنندگان صورتهای مالی میدانند. در همه کشورهای جهان از جمله ایران، اغلب استانداردهای حسابداری حاوی الزاماتی برای بکارگیری رویههای محافظهکارانه هستند. گنجاندن چنین استانداردهایی در متن استانداردها، بیش از هر چیزی ناشی از توجه به ویژگی قابلیت اتکای اطلاعات ارائه شده در گزارشهای مالی است. بحثی که همواره در متون حسابداری مطرح بوده این است که آیا اِعمال محافظهکاری در گزارشگری مالی که نتیجه توجه به ویژگی قابلیت اتکا بودن اطلاعات حسابداری است، باعث نمی شود تا از مربوط بودن اطلاعات کاسته شود؟ آیا هزینه اعمال محافظه کاری بیش از منافع آن است؟ آیا اطلاعات حسابداریِ تهیه شده به صورت محافظهکارانه برای تصمیمگیری استفادهکنندگان مفید است یا اطلاعات غیرمحافظهکارانه؟ طی سالهای اخیر در بیشتر کشورها، برای پاسخ دادن به سوالهایی از این دست، تحقیقات راجع به محافظهکاری، چگونگی اندازهگیری آن و اثر آن بر روی ویژگی مربوط یودن اطلاعات حسابداری افزایش یافته است. با توجه به موارد فوق، به نظر میرسد که انجام تحقیقی در رابطه با محافظهکاری و رابطه ارزشی آن ضروری باشد.
نتایج مورد انتظار و اهداف اساسی تحقیق
انتظار می رود نتایجی که از این تحقیق در رابطه با محافظه کاری و اثرات ان بدست میآید مورد استفاده نهاد های تدوین کننده استانداردهای حسابداری به منظور هر گونه اصلاح احتمالی در استانداردهای موجود و یا ایجاد استاندارد جدید قرارگیرد. علاوه بر این، یافته های این تحقیق میتواند تدوین کنندگان قوانین مالیاتی را از تاثیری که قوانین مزبور بر محتوای صورت های مالی دارد، آگاه سازد. همچنین سازمان بورس اوراق بهادار در تدوین قوانین مربوطه و سرمایهگذاران و اعتباردهندگان در اتخاذ تصمیمات خود می توانند از نتایج این تحقیق استفاده کنند.
این تحقیق دو هدف عمده را دنبال می کند که عبارتند از
1- بررسی وجود یا عدم وجود محافظه کاری در میان شرکت های مورد آزمون و اندازهگیری میزان آن.
2- بررسی و شناسایی اثر محافظه کاری بر رابطه ارزشی اطلاعات حسابداری
فرضیههای تحقیق
فرضیه عبارتست از حدس و گمان اندیشمندانه دربارهی ماهیت و چگونگی روابط بین پدیدهها، اشیا و متغیرها که محقق را در تشخیص نزدیکترین و محتملترین راه برای کشف مجهول کمک میکند(حافظنیا، 1387، ص 110)
فرضیه اول:
محافظهکاری که بر مبنای مدل باسو(1997) اندازهگیری می شود، در شرکتهای مورد بررسی وجود دارد.
فرضیه دوم:
محافظهکاری کمک می کند تا سود حسابداری رابطهی ارزشی بالاتری در تبیین بازده سهام داشته باشد.