سازمان جهانی کار، تغییرات تکنولوژی

دانلود پایان نامه

بیکاری ناشی از فناوری مدرن
بیکاری اتفاقی ناشی از حوادث یا اعتصابات کارگری
بیکاری فصلی که مربوط بر صنایع فصلی است.
بیکاری عمومی( غیر ارادی ): زمانی به وجود می آید که جمعیت فعال آماده ی کار کردن با شرایط موجود است ولی قادر به یافتن کار نمی باشد.
بیکار ی پنهان: این نوع بیکاری با کیفیت کار سروکار دارد. فرد ظاهرا شاغل است ولی در حقیقت هیچ نوع نقشی در تولید ندارد و موجب ارزش افزوده ی واقعی نمی شود. ( سام آرام، 1382، 35).
در تقسیم دیگری بیکاری را به بیکاری اصطکاکی ، بیکاری ادواری و بیکاری ساختاری تقسیم بندی کرده اند:
بیکاری اصطکاکی( برخوردی – طبیعی ): در مقطعی از زمان تعدادی از نیروی کار به طور موقتی بیکارند ولی برایشان شغل وجود دارد ( فارغ التحصیلان داشگاهی که می خواهند شغل بهتری پیدا کنند) یا برخی افراد که از شغل فعلی خود ناراضی اند و شغل خود را رها می کنند. به این تعداد بیکاران بیکاران طبیعی یا اصطکاکی گویند.
بیکاری ادواری ( سیکلی یا تجاری ) : بیکاری ناشی از سیکل یا ادوار تجاری ( رکود ، حضیض ، رونق و رواج)
بیکاری ساختاری زمانی روی می دهد که کارگران فاقد مهارت لازم برای مشاغل موجود باشند. به عنوان مثال با ورود کامپیوتر و تغییرات تکنولوژیکی ، کارگرانی که نتوانند شغل های جدید را انتخاب کنند( به دلیل عدم مهارت و آموزش لازم ) جزء بیکاران ساختاری تلقی می شوند ( نظری ، 1390 ، 333).
گاهی اوقات بیکاری را به بیکاری آشکار و پنهان تقسیم بندی می کنند : بیکاران آشکار، بیکارانی اند که شغلی ندارند و به دنبال شغل می گردند. بیکاران پنهان به آن تعداد از افراد گفته می شد که شغل دارند ولی در تولید نقشی ندارند مثلا با اضافه کردن یک کارگر باعث افزایش تولید نگردد ، می گوییم بیکاری پنهان وجود دارد ( یوسفی و اکبری، 1390، 220).
2-2-4 نرخ بیکاری و اشتغال در ایران
در ایران برای اولین بار طرحی تحت عنوان « آمارگیری از ویژگی های اشتغال و بیکاری خانوار در سال 1373 و پس از آن در سال های 1376 تا 1379 یک بار در سال فقط در ماه آبان و از سال 1380 تا 1383 در ماه میانی هر فصل و در سال 1383 در ماه های اردیبهشت و آبان انجام گرفت. بعد از آن طرح مذکور ، مورد بازنگری قرار گرفت و طرحی با عنوان « طرح آمار گیری نیروی کار » برای اولین بار در سال 1384 با هدف برآورد شاخص های نیروی کار به صورت فصلی و سالانه همچنین تغییرات آن در کل کشور ، نقاط شهری ، نقاط روستایی و تغییرات سالانه ، در استان ها با روش نمونه گیری چرخشی در فصول مختلف سال اجرا می شود (مهاجرانی، 1391، 7).
تا سال های 1383 شاخص نرخ بیکاری اینگونه تعریف می شد که در آن هر شخصی که 2 روز در هفته مرجع را کار می کرد ؛ شاغل محسوب می شد؛ اما در سال 1383 ( دولت هشتم ) تعریف نرخ بیکاری تغییر یافت. بسیاری معتقدند که این تغییر برای کمتر نشان دادن نرخ بیکاری در کشور توسط دولت نهم صورت گرفته است. در حال حاضر بر اساس تعریف دولت ، هر کس حداقل 1 ساعت در هفته کار کند ، شاغل محسوب می شود. مرکز آمار ایران اعلام کرده است که تغییر نرخ بیکاری در دولت هشتم در راستای همسوکردن شاخص ها با استاندارد های سازمان بین اللملی کار بوده است و تنها موجب 1 درصد تغییر در نرخ بیکاری و آن هم برای 1 بار شده است ، همچنین در تعریف قبلی، امکان ارزیابی برخی مشاغل که در هفته کمتر از 16 ساعت کار داشته اند امکان پذیر نبوده است (موسایی و گرشاسی، 1389، 149).
بررسی نرخ بیکاری در ایران نشان می دهد که در تابستان 1391 ، 12.4 از جمعیت فعال کشور بیکار بوده اند ، بر اساس این نتایج نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است و بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری کل کشور نشان می دهد که این شاخص ها نسبت به سال های گذشته سیر صعودی را طی می کند و مرتبا در حال افزایش است . بررسی نرخ بیکاری 24-15 ساله حاکی از آن است که 27درصد از جمعیت فعال این گروه سنی بیکار بوده اند . این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است که این شاخص نسبت به فصل مشابه در سال گذشته به 2.3 درصد افزایش یافته است . همچنین بررسی نرخ بیکاری جوانان 29-15 ساله حاکی از آن است که 24.8 درصد از جمعیت فعال بیکارند که این شاخص در بین زنان نسبت به مردان ( زنان :42.3 ، مردان : 20.1) و در شهر نسبت به روستا ( شهر 29.1 ، روستا 14.1 ) بیشتر بوده است. همچنین بررسی سهم شاغلین 15 ساله و بیشتر به ساعت کار معمول 49 ساعت و بیشتر نشان می دهد 41.7 درصد شاغلین به طور معمول بیش از 49 ساعت در هفته کار می کنند . به این شاخص یکی از نماگر های کار شایسته می باشد در کشور سهم زیادی از شاغلین بیش از استاندارد کار می کنند .بررسی نرخ بیکاری در فصول مختلف نیز، نشان می دهد که بالاترین نرخ بیکاری در فصل زمستان (14.6) بوده است که می توان عواملی چون سرد شدن هوا ، تاثیر بارش های جوی بر تعطیلی کارهای کشاورزی و ساختمانی ، باعث بیکار شدن کشاورزان و کارگران ساختمان شوند (مداح، 1390، 189).
2-2-5 مقایسه تغییرات نرخ بیکاری و اشتغال در کشور های جهان
مقایسه نرخ بیکاری یکساله در 43کشور جهان نشان می دهد که این مساله، مساله ای جهانی است و در 15 کشور جهان، سیاست های اشتغال زایی با شکست مواجه شده و نرخ بیکاری در آنها افزایش یافته است. در عین حال ، بیکاری در اسپانیا و یونان به مرز بحران رسیده است. به گزارش خبرنگار مهر، بررسی جدید ترین آمار های بین المللی (سازمان جهانی کار) نرخ بیکاری در 43 کشور جهان نشان می دهد که یونان در اروپا با 24.4 درصد و اسپانیا با 25.1 درصد ، در کنار آفریقای جنوبی با 24.9 درصد ، بالاترین نرخ بیکاری را در بین کشور ها به خود اختصاص داده اند . یونان و اسپانیا پس از وقوع بحران های مالی سال گذشته اروپا ، نتوانسته اند وضعیت بازار خود را بهبود ببخشند و در این کشور ها بیکاری همواره به عنوان یکی از معضلات اجتماعی وجود دارد با این حال اوضاع بازار و اشتغال در برخی از کشور های دیگر در مناطق مختلف دنیا از جمله کشور های آسیای جنوب شرقی خوب است به نحوی که طبق آخرین برآورد ، نرخ بیکاری در ژاپن 3.4 درصد ، هنگ کنگ 3.2 درصد ، مالزی 3 ، سنگاپور 2 درصد ، کره جنوبی 3 درصد و تایلند 0.7 درصد است که در میان این کشور ها تایلند دارای وضعیت مناسبی از لحاظ آمار بیکاری و کمتر از 1 درصد است (کیانمهر، 1385، 61).
بررسی روند بیکاری کشور ها در یک سال گذشته نشان می دهد که این موضوع در کشوری مثل یونان که بیکاری در آن از 16.6 به 24.4 رسیده است، دچار بحران در بازار خواهد شد و این مساله در اسپانیا و آفریقای جنوبی مشاهده می شود. در حوزه ی یورو نیز نرخ بیکاری در طول یک سال اخیر 1.3 درصد افزایش یافته است و این مساله به تازگی در گزارش های سازمان جهانی کار نیز مطرح شده است. بیکاری طی یک سال اخیر در فرانسه ، ایتالیا ، دانمارک نیز افزایش یافته و این موضوع نیز در نرخ های بیکاری این کورد ها مشهود است ، با این که نرخ بیکاری در ایالت متحده ی آمریکا در فاصله 1 سال اخر 1 درصد کاهش نشان می دهد اما در بریتانیا و کانادا این نرخ ها کمی رشد یافته است . متاسفانه در مورد ایران این برآورد های بین المللی حاکی از افزایش صف بیکاران و جویندگان کار در بازار کار داخلی است. در ایراننیز شاهد رشد 1.8 درصدی بیکاری نسبت به سال گذشته بوده ایم، در حالیکه طبق آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری معادل 12.9 درصد بوده و برای تابستان اندکی بهبود وضعیت پیدا کرده است.به علاوه بررسی نرخ بیکاری استان های مختلف نشان می دهد که خراسان جنوبی با 6.3 درصد و استان فارس با 21.2 درصد نرخ بیکاری ، به ترتیب کمترین و بییشترین نرخ بیکاری را در میان استان های کشور نشان می دهند. بر اساس آمار رسمی تعداد بیکاران در ایران بین 3 تا 3.5 میلیون نفر است اما کارشناسان تعداد بیکاران رابیش از 4 میلیون نفر برآورد می کنند هر ساله دست کم حدود هشتصد هزار نفر وارد بازار کار ایران می شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را دارد . در واقع مساله ی مهمی که در رابطه با ساختار بیکاری و اشتغال مطرح است رویارویی با پدیده ی کمبود یا نبود فرصت های شغلی یا اشتغال نا مناسب دانش آموختگان دانشگاهی است که به ویژه در دهه ی اخیر در ایران بروز کرده است و هر سال حادتر می شود زیرا در سالهای اخیر،در ایران نیز همچون بسیاری از کشور های در حال توسعه، جمعیت در حال تحصیلات عالی از لحاظ کمی رشد قابل توجهی داشته است. لذا فرایند جذب و پذیرش دانشجو از سوی دانشگاه های کشور باید در راستای بازار کار و متناسب با نیاز های جامعه باشد و بایستی بین موسسات آموزشی و بازار کار تعامل برقرار شود(صیدایی ، 1390، 242).
2-2-6. علل و عوامل موثر بر کاهش اشتغال و ایجاد بیکاری
در کشور های در حال توسعه، بیکاری ( با شکل های مختلف و معلول یک رشته عوامل پیچیده ) پدیده ای است بنیادی که بر روی هم درک و تشخیص آن را دشوار می سازد ؛ اما در یک بررسی کلی با توجه به پیشینه تحقیقات انجام شده در زمینه ی بیکاری، علل و عوامل ریشه ای بحران بیکاری از نظر ذیل قابل تاویل می نماید: