سرمایه اجتماعی ارتباطی، مفهوم سرمایه اجتماعی

دانلود پایان نامه

بر این اساس، کلمن سرمایه اجتماعی را در کنار دیگر سرمایه ها از جمله سرمایه انسانی، فیزیکی و مادی عامل پیشرفت و بهبود زندگی می داند؛ ولی سرمایه اجتماعی دارای ویژگی هایی است که آن را از دیگر سرمایه ها متمایز می سازد:
الف) به آسانی مبادله نمی شود.
ب) دارایی شخصی هیچ فردی نیست.
ج) نتیجه فرعی فعالیت های دیگر است.
د) سرمایه اجتماعی در صورت استفاده بیشتر ـ بر خلاف برخی شکل های دیگر سرمایه ـ نه تنها مستهلک نمی شود، بلکه افزایش می‌یابد و به توسعه زیستی و بهبود زندگی روحی و روانی انسان ها کمک می کند(کلمن، 1990).
4- رابرت پوتنام
پوتنام بیش از همه، تحت تأثیر افکار دوتوکویل در باره جامعه مدنی آمریکا قرار دارد.او مانند دوتوکویل هواخواه داوطلب بودن و اجتماعی بودن است چون این دو ، تعادل قدرت افراطی اشتراکی افراد و تعدیل بی عاطفگی اجتماعی را برقرار می سازد.
پوتنام در سال 1996 تعریف خود از سرمایه اجتماعی را چنین مطرح کرد: “منظور من از سرمایه اجتماعی، جلوه هایی از حیات اجتماعی شامل : شبکه ها، هنجارها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را در رسیدن به چیزهای مشترک، همراه با کارایی بالا، توانمند می سازد.”
پس از این پوتنام بین دو شکل اساسی سرمایه اجتماعی تمایز قائل شد: پیونددهنده (شمول آور) و محدود کننده( انحصاری). سرمایه اجتماعی الزام آور تمایل دارد که هویت های انحصاری و همگانی را حفظ کند. سرمایه اجتماعی پیونددهنده افراد را از بخش های مختلف اجتماعی کنار هم جمع می کند(نوغانی و اصغر پور, 1387: 38).
تئوری سرمایه اجتماعی پوتنام می‌گوید؛ یک وجه سرمایه اجتماعی را می‌توان شبکه اجتماعی دانست که بر اساس هنجار‌های متقابل، کمک‌های متقابل و اعتماد شکل گرفته است. این شبکه اجتماعی دارای ارزش واقعی برای تمام کسانی است که عضو این شبکه هستند. عضو یک شبکه اجتماعی بودن ارزش های فردی و گروهی را اعتلا می‌دهد و خود تبدیل به یک ارزش می‌شود، اما در عین حال این سرمایه ابزاری و یا سرمایه شخصی (تحصیلات و هنرها) که دارای ارزش‌های مختلف (از مثبت تا منفی) هستند، می‌توانند چهره‌های متضادی از خود ارائه دهند (صدیق نیا،اینترنت).
پوتنام سرمایه اجتماعی را در رابطه نهادهای دموکراتیک و توسعه اقتصادی مورد مطالعه قرار می دهد و آن را به صورت اعتماد، هنجارها و شبکه ها به عنوان تسهیل کننده همکاری برای منفعت متقابل تعریف می کند( اکبری، 1386).
وی مفهوم سرمایه اجتماعی را فراتر از سطح فردی به کار می گیرد و به چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی در سطح منطقه ای و ملی و نوع تأثیرات سرمایه اجتماعی به نهادهای دموکراتیک و در نهایت توسعه اقتصادی علاقه مند است( توسلی و موسوی،1384). بر این اساس، پوتنام معتقد است سرمایه اجتماعی در دو بعد لازم است. بعد اول بیشتر در ابعاد کوچک تر فردی و تربیتی در شکل سرمایه اجتماعی درون گروهی مفید است و بعد دوم در مسائل بزرگ اجتماعی و معماهای محلی که نیازمند سرمایه اجتماعی بین گروهی است و مشارکت همه جانبه را می طلبد، ضرورت می‌یابد. ضمن آنکه ترکیب نا متوازن دو بعد سرمایه اجتماعی درون گروهی و بین گروهی ممکن است باعث کاهش مدارا و انعطاف بین گروه های مختلف شود. وی در کتاب بولینگ تک نفره، ابعاد سرمایه اجتماعی را نیازمند بررسی مفصل تر می داند چرا که سرمایه اجتماعی مفهومی تک بعدی نیست(فیروزآبادی،1384 ، 162). وی در این کتاب، بیشتر بر تراکم زندگی انجمنی و در کار اولیه در ایتالیا بر تأثیر شبکه های افقی نسبت به عمودی در شکل گیری سرمایه اجتماعی تأکید کرده است(سلطانی و جمالی،1387: 112).
5-وولکاک و نارایان
وولکاک ونارایان نیز در بررسی سرمایه اجتماعی، از دیدگاه هم افزایی بهره گرفتند. آنان سرمایه اجتماعی را در سه بعد سرمایه اجتماعی محدود یا درون گروهی، سرمایه اجتماعی اتصالی یا برون گروهی و سرمایه اجتماعی ارتباطی مورد بررسی قرار دادند. سرمایه اجتماعی محدود بر منابع شخصی محدود، همچون پیوندهای خانوادگی و دوستی نزدیک اشاره دارد.
این بعد با افزایش تفاهم و پشتیبانی درون گروهی، بر کاهش مسائل و مشکلات و مطلوب شدن سلامت عمومی تأثیر می گذارد. سرمایه اجتماعی برون گروهی نیز بر شبکه های ارتباط های نامتجانس تر برون گروهی مانند عضویت در انجمن های مختلف اشاره دارد که این نیز بر نوع زندگی و سلامت افراد تأثیر می گذارد. سرمایه اجتماعی ارتباطی نیز بر ارتباط های عمودی اشاره دارد. این بعد با ارتباط سطوح پایین تر قدرت با سطوح بالاتر، بر بهزیستی افراد جامعه اثر می گذارد. براساس دیدگاه وولکاک و نارایان، بهبود کیفیت زندگی به طور عام و سلامت روانی به طور خاص مستلزم هم افزایی بین سه بعد نامبرده سرمایه اجتماعی می باشد (غفاری و اونق،1385).
2-4-1)مقایسه نظرات تئوری پردازان
بسیاری، پیربوردیو، جیمزکلمن و رابرت پوتنام را از نظریه پردازان کلاسیک سرمایه اجتماعی دانسته اند(فیلد، 2003). طبق مطالعات سرمایه اجتماعی، اختلاف اصلی میان پاتنام،کلمن و بوردیو بر تعریف سرمایه اجتماعی بعنوان شکلها، ارتباطات یا محتوی می باشد .(Carpiano,2006) بعضی محققان معتقدند پاتنام سرمایه اجتماعی را بعنوان اعتماد متقابل در شبکه های اجتماعی که افراد می سازند و معرفی می کنند، در حالیکه بوردیو تأکید دارد سرمایه اجتماعی به منابع حقیقی در شبکه های اجتماعی برمی گردد(Carpiano, 2006).
بوردیو به تأثیر از مارکسیسم، از پرسش درباره خاستگاه تولید و باز تولید نابرابری های اجتماعی شروع کرده است. نقطه شروع کار کلمن این است که افراد برای دستیابی به علاقه های خود به طور عقلایی وارد عمل می شوند. پوتنام، وارث و گسترش دهنده ایده همکاری و جامعه مدنی به عنوان اساس انسجام و رفاه است. به بیانی دیگر می توان گفت که بوردیو سرمایه اجتماعی را مشتمل برارتباطات های فردی و کنش متقابل بین فردی، همراه با مجموعه های اشتراکی ارزش ها می دانند که با این ارتباط ها همبسته است(نوغانی و اصغر پور، 1387: 35).
امروزه دیدگاه پوتنام بیش از همه پذیرفته شده و توسعه یافته است، دیدگاه های وبردیو و کلمن، تقریباً در حاشیه قرار دارد. اگر پژوهشگری قصد دارد به بررسی نابرابری و امتیازاتی که قشری خاص به خود اختصاص داده بپردازد، بی شک باید بیش از همه به سراغ اندیشه نظری بوردیو برود و آنگاه باید به مواردی توجه کندکه شاید در اندیشه کلمن و پوتنام چندان مورد توجه نیست. اگر پژوهشگر می خواهد به بررسی نقش نهادهای اساسی و سنتی در موفقیت اجتماعی افراد بپردازد، می تواند به سراغ اندیشه کلمن برود، اما اگر هدف بررسی نقش روابط اجتماعی و پیوندهای اجتماعی، بالا بردن کیفیت زندگی افراد باشد، اندیشه نظری پوتنام بیش از همه با این هدف سازگار است(نوغانی و اصغر پور، 1387: 39-38).