ضبط آلات و ادوات جرم، اقدامات فوری پلیس

دانلود پایان نامه

بزهدیده حق دارد بلافاصله شکایت او توسط پلیس ثبت و به آن رسیدگی شود و فرقی ندارد که شکایت شفاهی باشد یا کتبی. بنابراین پلیس حق ندارد به بهانه این که بزهدیده کتباً شکایت نکرده ، از ثبت شکایت او و شروع به رسیدگی خودداری کند. حتی در جرائم مشهود ، بدون شکایت بزهدیده نیز پلیس باید شروع به رسیدگی کند. ماده65 ق.آ.د.د.ع.ا شکایت شاکی را یکی از جهات قانونی برای شروع به تحقیقات معرفی کرده است و قضات ذیربط و ضابطان دادگستری موظفند بر اساس ماده 71 قانون مذکور شکایت کتبی یا شفاهی را همه وقت قبول کنند. شکایت شفاهی در صورتمجلس قید و به امضای شاکی میرسد ، اگر شاکی نتواند امضا کند یا سواد نداشته باشد ، مراتب در صورت مجلس قید و انطباق شکایت شفاهی با مندرجات صورت مجلس تصدیق میشود پلیس باید نسبت به شکایات بر اساس واقعیات و طبق قانون بدون هیچگونه محدودیت ، اعمال نفوذ بیجا ، اغوا ، فشار ، تهدید یا دخالت مستقیم یا غیرمستقیم از سوی هر منبع رسیدگی کند.
بند سوم: عدم پرداخت هزینههای شکایت
پلیس باید بتواند تاثیر اصلی آسیبهای جمعی و روانی وارد بر بزهدیده را درک کند و هنگام برخورد با او صرفا انجام وظیفه و دریافت درآمد را در نظر نگیرد. او باید شخصی سلیم و آگاه و نوع دوست باشد. یک پلیس باید بتواند هزینههای ناشی از ارتکاب جرم را ارزیابی کند و متوجه باشد بزهدیده کسی است که دچار بزهدیدگی شده و از نظر مالی بضاعت ندارد که هزینههای سرسام آور را پرداخت نماید و در صورت این امر بزهدیده از اعلام شکایت خود صرفه نظر کرده و بخاطر عدم توانایی در پرداخت هزینهها از گرفتن حق خودمحروم میشود.
بزهدیده مجبور است در هر مرحلهای از راه ، خودش همه اقدامات را انجام دهد. علاوه بر خسارت اولیه از جانب مجرم ، بزهدیدگان به جهت شرکت در تعقیب کیفری ، متحمل هزینههای دیگری نیز میشوند ، از جمله هزینههای ازدست رفته(مثل هزینههای رفت و آمد ، نگهداری بچه ، پارک کردن خودرو و…، دستمزدهای ازدست رفته جهت ملاقات با دادستانها و حضور در دادگاه ، اغلب با تأخیرهای متعدد ، هزینههای عاطفی و روانی قابل ملاحظه به جهت مواجهه با متهمان و تحمل پرسشهای وکیل مدافع متهم ، شک و تردید قابل ملاحظه در مورد خروجی و نتیجه احتمالی همکاری با مقامات نظام عدالت ، انتقامگیری از جانب متهمی که به طور موفقیت آمیزی تحت تعقیب قرار نگرفته یا این که در صورت موفقت آمیز بودن تعقیب کیفری ، مدت زیادی محبوس نشده است. گذشته از این موارد بسیاری از هزینههایی که بزهدیدگان باید متحمل شوند به فارغ البال بودن نظام عدالت کیفری بستگی دارد. برای مثال اگر قرار بر این باشد که بزهدیدگان ، تعویقها و تأخیرهای مداوم را به علت حجم عظیم پروندههای دادستانها و قضات تحمل کنند ، آنان هزینههای زیادی را متحمل خواهند شدآنچه گفته شد اگرچه منعکس کننده نگرانیها و هزینههای بزهدیدگان در توجیه عدم همکاری و مشارکت با نظام عدالت کیفری است ، اما این هزینهها و نگرانیها بسته به نوع پروندهها متفاوت بوده و هریک به فراخور ، نمود کمتر یا بیشتری دارند.
مبحث دوم: اقدامات فوری پلیس
یکی از مهمترین خواستههای بزهدیدگان از پلیس اقدامات فور بعد از اعلام بزهدیدگی در زمان مناسب و معقول است. اعزام سریع پلیس به محل وقوع جرم جهت دریافت شکایت و ارائه راهنماییهای لازم و نیز حفظ صحنه جرم ، جمعآوری ادله جرم ، تنظیم صورت مجلس در محل ، همراهی بزهدیده تا مراکز درمانی و اعزام مأموران پلیس زن در جرائم جنسی و خانوادگی ، از دیگر حقوق بزهدیده است.
بزهدیده که با وقوع جرم آسیبدیده ، تواناییاش برای ادامه زندگی دشوار گردیده ، باید بتواند در زمان مناسبی خسارتهایش را جبران شده ببیند و به وضعیت قبل از بزهدیدگیاش باز گردد. هراندازه تعقیب بزهکار و متعاقباً محاکمه و رسیدگی به ضرر و زیان بزهدیده به درازا بکشد ، به همان میزان آسیبهای وارده به وی تشدید خواهد شد. ضمن اینکه بزهکاری که دستگاه عدالت کیفری را ناتوان از تعقیب خویش مشاهده کند ، نسبت به ارتکاب دوباره بزهکاری تشویق میشود و همواره تهدیدی برای شهروندان محسوب میشود. برای حفظ دلایل جرم ، جلوگیری از مخفی شدن یا فرار متهم و رعایت حقوق بزهدیده ، سرعت در تعقیب ضروری است. کوتاهی در انجام وظایف مربوط به تعقیب ممکن است برای همیشه بزهدیده را از رسیدن به حقش محروم کند. بنابراین لازم است تعقیب در زمان معقول و متناسب با جهات مذکور به عمل آیدطبق ماده 18 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی انقلاب مصوب 1378 پلیس به محض اطلاع از وقوع جرم توسط بزهدیده باید تمامی اقدامات لازم را به منظور حفظ آلات و ادوات و آثار و علائم جرم و جلوگیری از فرار متهم و یا تبانی ، معمول و تحقیقات مقدماتی را انجام و بلافاصله به اطلاع مقام قضایی برسانند.
گفتار اول: انجام تحقیقات اولیه
در این گفتار به بررسی آثار به جامانده از جرم پرداخته و اینکه پلیس باید بتواند با دقت و توان بالای خود از شیوهها و شگردهای خاصی جهت بررسی محل اقدامات لازم را بکار ببرد.
بند اول: حفظ صحنه ، آثار و دلایل جرم
همکاری با پلیس در حفظ صحنه جرم: یکی از موارد همکاری بزهدیده با پلیس ، کمک به حفظ صحنه جرم است. بزهدیده یا بستگان او باید حس کنجکاوی خود را دخالت نداده و صحنه ارتکاب جرم را به هم نزنند. همچنین قبل از حضور پلیس باید از ورود افراد غیرمسئول به صحنه جرم جلوگیری کنند و اجازه ندهند چیزی از صحنه جرم جا به جا شده یا برداشته شود
ارائه آثار باقیمانده از جرم به پلیس: در راستای همکاری بزهدیده با پلیس ، لازم است بزهدیده یا بستگان او هرگونه آثار باقی مانده از جرم یا ابزار ارتکاب جرم را که در اختیار دارند ، به پلیس تحویل بدهند حتی اگر در نظر آنان شیء یا آثار باقی مانده کم اهمیت و ناچیز به نظر برسد. گاهی همین آثار به ظاهر کم اهمیت ، سرنخ مهمی در تحقیقات پلیس محسوب شده و یا دلیل و مدرک مهمی در اثبات جرم ارتکابی توسط متهم است.
حفظ صحنه و آثار و دلایل جرم برای کشف جرم و حمایت از بزهدیده فوقالعاده مهم است. بر اساس مصاحبههایی که با 100 نفر از کارشناسان انتظامی به ویژه افسران آگاهی انجام شد ، حفظ صحنه جرم یکی از اقدامات مهم پلیس در کشف جرم و دستگیری متهمان عنوان شده است. اقدامات صحیح و به موقع پلیس در حفظ صحنه جرم و آثار و دلایل آن میتواند تأثیر فراوانی در کاهش آسیبهای ناشی از جرم ، حمایت از بزهدیده و استیفای حقوق بزهدیده بر جای بگذارد و به عکس ، اقدامات نادرست میتواند آسیبدیدگی بزهدیده را تشدید کرده و وضعیت او را بدتر کند. معمولاً در جرائم مشهود ، جرم کشف شده و لازم است کلیه دلایل و مدارک و آلات و ادوات جرم به صورت صحیح جمعآوری شده و مراتب دقیقاً در صورت مجلس قید شود. همچنین هر اقدام ضروری دیگری که ممکن است در دادرسی و محاکمه مفید واقع شود ، باید توسط پلیس انجام گیرد. اما در جرائم غیرمشهود ، اقدامات پلیس به دستور مقام قضایی محدود است. در این نوع جرائم ، پلیس باید بر حسب دستور مقام قضایی ، اقدامات خود را انجام دهد. این در حالی است که مقام قضایی گاهی صلاح میداند که خود تمامی اقدامات مربوط به تحقیق و جمعآوری دلایل و مدارک را انجام دهد یا فقط بخشی از آن را به پلیس واگذار کند. به منظور سرعت بخشیدن به حضور پلیس در صحنه جرم ، برخی از کارشناسان انتظامی و بزهدیدگان در مصاحبههایی که با آنان انجام شد پیشنهاد کردند که در صورت امکان ، اولین مأمورانی که به صحنه جرم اعزام میشوند ، بهجای خودرو از موتورسیکلت استفاده کنند تا در شهرهای بزرگ در شلوغی خیابانها گرفتار نشوند. اخیراً در تهران نیز بسیاری از مأموران پلیس 110 که مجهز به وسایل و تجهیزات پلیسی هم هستند ، با موتورسیکلت به صحنه جرم اعزام میشوند. حضور گشتهای گسترده پلیس در مناطق مختلف شهرها ، به ویژه در مناطق جرمخیز نیز در کم کردن فاصله زمانی برای حضور در صحنه جرمهایی که در نزدیکی محل گشت آنها واقع میشود ، تأثیر خوبی دارد. وجود این گشتهای انتظامی نه تنها احتمال برخورد با صحنه جرمهای در حال وقوع و در نتیجه دخالت به موقع پلیس را افزایش میدهد ، بلکه احتمال دستگیری مجرمان را نیز قبل از این که موفق به فرار شوند ، افزایش میدهد. از طرف دیگر به منظور انجام سریع و به موقع اقدامات لازم در صحنه جرم به ویژه در جرائم مهمی مثل قتل برخی کارشناسان انتظامی پیشنهاد دادهاند که تیمهای مشترک متشکل از پلیس ، مقام قضایی ، اورژانس و پزشکی قانونی از قبل سازمان دهی شده و در نقاط مختلف شهرها مستقر شوند و به صورت گروهی و تیم مشترک به صحنه جرم اعزام شوند. به هر حال حفظ صحنه و آثار و دلایل جرم شامل حفظ صحنه ، معاینه محل ، ضبط آلات و ادوات جرم و حفظ آثار و دلایل جرم است.
بند دوم: معاینه محل
معاینه محل عبارت است از مشاهده و بررسی صحنه جرم توسط مقامات قضایی ، ضابطان دادگستری و اهل خبره به منظور جمعآوری آلات ، ادوات و دلایل جرم. که ممکن است در مرحله تحقیقات مقدماتی به وسیله مقام قضایی یا به نمایندگی از سوی او به وسیله ضابطان دادگستری یا اهل خبره انجام گیرد و یا در مرحله دادرسی ضرورت پیدا کند و از طرف دادگاه به عمل آید. البته بهتر است معاینه محل در مرحله تحقیقات مقدماتی به عمل آید تا بتوان آثار جرم را به موقع در محل ، مشاهده و ضبط کرد. در کشف علمی جرائم و شناسایی و دستگیری مجرمان ، معاینه و بررسی صحنه جرم اهمیت و نقش بسیار ارزشمندی دارد. به عقیده صاحبنظران ، کلید معمای حل مشکلات در صحنه جرم نهفته است و اگر به طور علمی و دقیق بررسی شود ، پلیس را به مخفیگاه متهم هدایت خواهد کرد زیرا مجرم برای انجام رفتار مجرمانه وارد صحنه جرم میشود و بر آن تأثیر گذاشته و از آن متأثر میشود بهطور مثال ، هنگام ورود به محل در را باز میکند ، از ابزار و آلاتی برای ارتکاب جرم استفاده میکند و یا با مجنی علیه درگیر میشود و برای ارتکاب جرم از وسایل موجود استفاده میکند. در گذشتههای نه چندان دور ، بهرهبرداری از این آثار امکانپذیر نبود ، ولی امروزه با پیشرفت علم و فناوری که همچنان در حال توسعه است ، بسیاری از آثار موجود در صحنه جرم قابل بهرهبرداری است. یک تار مو ، ته سیگار ، اثر انگشت و لکه خون و انجام آزمایشها بر روی آنها ، مجرم را به سادگی به مأموران معرفی کرده و نحوه ارتکاب جرم را بر ملا میکند. با توجه به این که مأموران پلیس زودتر از مقام قضایی به محل وقوع جرم وارد میشوند ، رعایت کلیه نکات فنی و حرفهای مربوط به حفظ صحنه جرم و جمع آوری آلات و ادوات جرم ، کمک زیادی به مقام قضایی در جهت کشف جرم کرده و در نهایت حمایت پلیس از بزهدیده را افزایش میدهد. بدین ترتیب اهمیت نقش پلیس در حفظ صحنه جرم در جهت حمایت از بزهدیده و کاهش آسیبهای ناشی از جرم به خوبی نمایان میشود. هدف اصلی از معاینه محل و صحنه جرم ، تعیین دقیق زمان و مکان وقوع جرم و کشف دلایل مادی منقول و اثربرداری ، عکسبرداری و یا فیلمبرداری دلایل مادی غیرمنقول به منظور تشخیص هویت مرتکب جرم است. پلیس در جهت حمایت از بزهدیده ، در حفظ صحنه جرم و معاینه محلی باید اقداماتی را انجام داده و نکاتی را رعایت کند که مهمترین آنها عبارتند از:
کمک به بزهدیدگان: مأموران پلیس باید بلافاصله پس از حضور در صحنه جرم کمکهای مورد نیاز به قربانیان جرم را فراهم کرده و در صورت لزوم از اورژانس یا آتشنشانی استمداد بطلبند
بازدید صحنه جرم: مأموران باید در جهت گردش عقربههای ساعت صحنه جرم را کامل و دقیق مورد بازدید و معاینه قرار دهند
تهیه کروکی محل وقوع جرم: مأموران پلیس با در نظر گرفتن جهات اصلی ، باید از وضعیت ، قرار گرفتن ، لوازم منزل ، آثار موجود و موقعیت کلی محل ، کروکی تهیه کرده و مقیاس آن را مشخص کنند. تا جایی که ممکن است باید از گنجاندن محل و اشیایی که با وقوع جرم ارتباط ندارند خودداری و فواصل مدارک جرم نیز مشخص شود
عکسبرداری از صحنه جرم: عکسبرداری باید قبل از هرگونه تغییر و جا به جایی در صحنه جرم انجام شود و عکسها باید به طریقی گرفته شود که بعد از ماهها در صورت لزوم با مشاهده آنها وضعیت صحنه جرم برای مقامات قضایی مشخص شود. معمولاً عکسبرداری از محل ورود به منزل شروع شده و در جهت گردش عقربههای ساعت در صحنه جرم انجام میشود و هر عکس باید بخشی از عکس قبلی را شامل شود تا امکان پیوند دادن آنها عملی شود. برای عکسبرداری لازم است از جهات گوناگون عکس گرفته شود و فیلمبرداری نیز میتواند در این زمینه نتایج مثبتی داشته باشد