قانون برنامه چهارم توسعه، نهادهای رسمی و غیررسمی

دانلود پایان نامه

الف-مصاحبه با بزهدیده: از آنجا که پلیس اولین گروه از مقامات عدالت کیفری است که بزهدیده با آن مواجه میشود ، رفتار کرامت مدار پلیس و همدردی با بزهدیده در ایجاد آرامش و امنیت برای وی حایز اهمیت خاصی است. حمایتهای عاطفی و روانی از بزهدیده ، اهمیت فراوانی دارد. بزهدیده نیاز دارد که به صحبتهایش گوش داده شود و فرصت صحبت کردن در مورد دردهایی که در اثر جرم برای وی ایجاد شده را داشته باشد و احساساتش مورد توجه و تأیید قرار گیردسرزنش بزهدیده ، بر میزان نگرانی و ناراحتی او افزوده و آرامش را از او سلب میکند. بنابراین هرگز نباید بزهدیده فردی بیمبالات ، ترسو و ضعیف خوانده شود ، بلکه برعکس باید با همدلی و ابراز همدلی با او ، موجبات تسکین و آرامش او را فراهم کرد. پلیس و سایر دستگاههای عدالت کیفری و حتی بستگان و دوستان و آشنایان باید درد و ناراحتی بزهدیده را درد و ناراحتی خود تلقی و با او همراهی کنند. متقابلاً در حالی که بزهدیده در اثر لطمات ناشی از بزه ، ناراحت و آزرده خاطر است و نگرانی و اضطراب ، آرامش را از او سلب کرده است اگر شاهد آن باشد که پلیس یا دوستان و آشنایان مشغول بگو و بخند بوده و شرایط روحی بزهدیده را درک نمیکنند و یا به خوبی به اظهارات بزهدیده گوش فرا نمیدهند ، در این صورت وضعیت نامساعد روحی و روانی بزهدیده تشدید شده و بر میزان آسیبها و صدماتی که وی از ناحیه جرم متحمل شده است افزوده میشود. گفتن عباراتی به بزهدیده نظیر این که چرا این قدر آه و ناله میکنی؟میخواستی بیشتر مراقب باشی ، مشکل خودت است به سان پاشیدن نمک بر زخم بزهدیده است که به شدت باید از آنها پرهیز کرد. بزهدیده نیازمند آن است که احساس کند تنها نیست و جامعه ، پلیس ، دستگاه قضایی و بستگان و دوستان ، همگی پشتیبان او بوده و از وی در برابر بزهکار و بزهدیدگی حمایت کرده و تلاش خواهند کرد آسیبها و لطمات ناشی از جرم را به حداقل ممکن کاهش بدهند.
با حضور پلیس در صحنه و گاهی بر حسب ضایعات جسمی و جنسی ، وقوع خشونت محرز است و مصاحبه فقط در راستای حمایتهای اجتماعی روانی صورت میگیرد. در این میان به کارگیری زبان ایما و اشاره ، به کار نگرفتن الفاظ تهدیدآمیز تبعیضآمیز و پیش داورانه ، نحوه صحیح استماع و فراهم دیدن چای و آب میتواند بسیار مؤثر باشد توصیه میشود که این وظیفه توسط پلیس مددکار انجام گیرد تا در کنار داشتن علم کافی ، از قدرت اجرایی نیز برخوردار باشد همین امر موجب اعتماد بیشتر بزهدیده به او در بازگوکردن کلیه مطالب میشود و هم جنس بودن او با بزهدیده در بازگو کردن مطالبی که حاوی امور جنسی است کمک میکند.
ب-گستره حمایت از بزه‏دیدگان و راه‏کارهای آن: همان‏گونه که اشاره شد حمایت از بزه‏دیدگان و تسکین ناملایمات روحی آنان ، از مبانی ارزشی اجتماعی و… برخوردار است و این‏گونه حمایت‏ها موجب می‏شود که بزه‏دیده اقتدار و شخصیت خویش را بازیافته و از افسردگی اجتماعی و قربانی شدن مجدد رهایی یابد و در یک کلام ، به وضعیت ماقبل جنایی برگشته و دست به انتقام‏های فردی و واکنش‏های خصمانه نزند. به منظور حمایت از بزهدیده و کاهش آسیبهایی که از ناحیه جرم متوجه او میشود ، حقوقی به نفع بزهدیده به شرح ذیل در قوانین پیشبینی شده است:
بزهدیده بر اساس ماده 73 ق.آ.د.د.ع.ا اولاً حق دارد هنگام تحقیقات ، شهود خود را معرفی و دلایل خود را اظهار کند و پلیس باید به آن توجه کند و ثانیاً حق دارد از صورت جلسه تحقیقات مقدماتی که منافی با محرمانه بودن تحقیقات نباشد ، پس از پرداخت هزینه رونوشت بگیرد
بر اساس ماده 78 ق.آ.د.د.ع.ا هنگام معاینه محل توسط پلیس ، بزهدیده حق حضور داشته باشد
به استناد تبصره ماده 122 ق.آ.د.د.ع.ا در صورت ضرورت قاضی میتواند برگ جلب متهم را در اختیار بزهدیده قرار دهد تا به معرفی او ، پلیس متهم را جلب و تحویل مرجع قضایی بدهد
بر اساس ماده 5 قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث(مصوب 16/4/1387) در حوادث رانندگی منجر به جرح یا فوت که به استناد گزارش کارشناس تصادفات راهنمایی و رانندگی یا پلیس راه ، علت اصلی وقوع تصادف یکی از تخلفات رانندگی حادثه ساز باشد زیان دیده حق دارد خسارت خود را بدون هیچ شرطی از بیمهگر دریافت کند
به منظور حمایت از بزهدیدگان حوادث رانندگی بر اساس ماده 10 قانون مذکور خسارتهای بدنی وارد به اشخاص ثالث که به علت فقدان یا انقضای بیمهنامه ، بطلان قرارداد بیمه ، تعلیق تأمین بیمهگر ، فرار کردن و یا شناخته نشدن مسئول حادثه و یا ورشکستگی بیمهگر ، قابل پرداخت نباشد یا به طورکلی خسارتهای بدنی خارج از شرایط بیمه نامه ، توسط صندوق مستقلی به نام صندوق تأمین خسارتهای بدنی پرداخت خواهد شد
در تصادفات رانندگی منجر به خسارات بدنی ، به استناد ماده 23 قانون مذکور ، بزهدیده حق دارد یک نسخه از گزارش مربوط به حادثه را از مأموران و کارشناسان راهنمایی ورانندگی یا پلیس راه دریافت کند
بر اساس بند 4 ماده واحده قانون حقوق شهروندی ، مأموران پلیس موظفند در اجرای وظایف محوله با دادخواهان و مطلعان از وقایع ، اخلاق و موازین اسلامی را کاملاً رعایت کنند
بر اساس اصول3 ، 19 و 20 قانون اساسی ، بزهدیدگان نیز همچون سایر افراد ملت از حقوق انسانی و اجتماعی مساوی امکانات عادلانه در تمام زمینههای مادی و معنوی تساوی در برابر قانون و امنیت قضایی عادلانه برخوردارند و رنگ ، نژاد ، زبان و مانند آنها سبب امتیاز نخواهد بود.
بزه‏دیدگان شایسته بهره‏مندی و حمایت از حقوقی در فرایند سیاست جنایی‏اند تا بتوانند در جهت دسترسی به عدالت و جبران آسیب‏ها و زیان‏دیدگی‏های خود اقدام کنند. در ذیل، به برخی از مهم‏ترین حقوق بزه‏دیده و حمایت از آن اشاره میکنیم:
خدمات‏رسانی مناسب: یکی از انواع مهم حمایت از بزه‏دیده خدمات و کمک‏رسانی مناسب می‏باشد. کمک‏رسانی به بزه‏دیده جنبه‏های گوناگونی دارد که برجسته‏ترین آنها ، حمایت‏های مادی ، پزشکی ، روان‏شناسانه و اجتماعی است. هدف این خدمات‏رسانی عبارت است از کمک به بزه‏دیدگان برای مقابله با آسیب عاطفی ، مشارکت در فرایند عدالت جنایی برای به دست آوردن جبران خسارت و مقابله با دشواری‏های بزه‏دیدگی. بدون تردید تحقق این کمک‏رسانی در گرو دست‏یابی به تأسیس و تجهیز یک سیاست جنایی واحد در قبال قربانیان جرم است که خود نیازمند همکاری ، هماهنگی و تعامل نهادهای رسمی و غیررسمی به ویژه مشارکت نظام عدلی غیررسمی و ظرفیت‏های موجود جامعه مدنی است.
حمایت تقنینی و قضایی: از دیدگاه سیاست جنایی دولت در سه سطح تقنینی ، قضایی و اجرایی با هماهنگی و مشارکت جامعه مدنی می‏تواند به حمایت از بزه‏دیدگان جامه عمل بپوشاند. وضع قوانین جامع ، کارآمد و شفاف (اعم از ماهوی و شکلی) با تأکید بر شخصیت بزه‏دیدگان و آسیب‏پذیری برخی از آنها ، مانند زنان و کودکان به دلایلی همچون جنس ، سن و پیش‏بینی ضمانت اجرایی مشخص و معمولاً «کیفری» ترسیمی از الگوی حمایتی است که باید در این سطح در نظر گرفته شود. حمایت کیفری از رهگذر سازوکاری به نام «جرم‏انگاری» رایج‏ترین و سنتی‏ترین گونه حمایت از بزه‏دیدگان در چارچوب سیاست جنایی تقنینی شناخته می‏شود. با توجه به وضعیت آسیب‏شناسانه بزه‏دیدگان خاص از جمله زنان ، کودکان ، سالمندان و ناتوانان ، ممکن است قانونگذار ملزم شود در کنار ضمانت اجرای کیفری ، سازوکارها یا ضمانت اجراهای دیگری از نوع مدنی ، اداری ، انضباطی و مانند آن در جهت حمایت از بزه‏دیده وضع نماید و به اجرا بگذارد.
حمایت مالی و پزشکی: یکی از برجسته‏ترین گونه‏های حمایت از بزه‏دیدگان و کمک‏رسانی به آنان ، حمایت مالی است که از آن معمولاً به «جبران خسارت و پرداخت غرامت» یاد می‏شود. این نوع حمایت ممکن است به دلیل آسیب ناشی از جرم به دارایی‏های بزه‏دیده از طریق سرقت ، خیانت در امانت ، کلاه‏برداری و مانند آن یا در پی آسیب‏های بدنی یا روانی وارد بر او در قالب ضرب و جرح ضرورت پیدا کند. چون برخی از جرم‏ها به آسیب بدنی یا روانی بزه‏دیده می‏انجامد درمان پزشکی این آسیب‏ها برجسته‏ترین و ضروری‏ترین گونه حمایت از چنین بزه‏دیدگانی شناخته می‏شود. حمایت پزشکی ممکن است در درمان‏های فوری (اورژانسی) ضرورت پیدا کند. در این صورت ، دریافت گواهی پزشکی برای پیگیری‏های قضایی بعدی بسیار اهمیت دارد چراکه بیشتر وقت‏ها این گواهی تنها مدرکی است که قربانی برای اثبات خسارت متحمل شده در اختیار دارد. تصدیق‏های اولیه پزشکی (cmI) برای قربانیان که بعدا پیگیری‏های قضایی را دنبال می‏کنند از اهمیت اساسی برخوردار است. همچنین این حمایت ممکن است به شکل درمان‏های عادی یا درمان پزشکی عمومی باشد. این درمان‏ها به ویژه در خشونت‏های خانگی و در مواردی مانند کودک‏آزاری ، بسیار اهمیت دارد. در نهایت حمایت مالی و پزشکی در چارچوب درمان فوری یا درمان عادی نه تنها آسیب‏های بدنی برآمده از جرم بلکه آسیب‏های روانی برخاسته از جرم را نیز پوشش می‏دهد.
حمایت عاطفی و روانی: هر جرمی گذشته از خسارت‏های مادی آزردگی خاطر بزه‏دیده را نیز به همراه دارد به گونه‏ای که روح و روان افراد را جریحه‏دار می‏نماید و اگر به موقع ترمیم نگردد به افسردگی و درد و رنج عاطفی و حیثیتی می‏انجامد و ممکن است به شکل ترس ، خشم ، کینه و مانند آن جلوه‏گر شود. واکنش‏های نام‏برده معمولاً جزو تأثیرپذیری‏های آغازین از جرم دانسته می‏شوند که پس از رویداد جنایی بی‏درنگ نمایان شده به روشنی اثبات‏پذیرند. این آزردگی‏خاطر که از آسیب به عواطف و احساسات فرد یا حیثیت شخص برمی‏خیزد و در جرم‏های مختلف بازتاب‏های گوناگونی دارد حمایت‏های عاطفی و روانی را می‏طلبد تا رنج و آلام بزه‏دیده را کاهش داده و او را از نظر روحی و روانی تقویت نماید.
حمایت حقوقی: پیشبینی ساز و کارهایی برای احقاقحق بزهدیده و دسترسی به عدالت و جبران آسیبها و زیانهای اوست
حمایت اجتماعی: حمایتی است که حکومت ودولت با همه نیروهای خود به همراه جامعه مدنی در چارچوب یک سیاست جنایی مشارکتی در راه حمایت از بزهدیده انجام میدهد. پلیس در فرآیند انواع حمایتهای مذکور البته با درجههای متفاوت ، دخالت و نقش دارد. این نقش بهویژه در حمایتهای حقوقی ، کیفری ، عاطفی و حیثیتی چشمگیرتر است. براساس ماده 130 قانون برنامه چهارم توسعه ، قوه قضائیه ملزم شده است لوایح مختلفی از جمله لایحه حمایت از بزهدیدگان اجتماعی را تهیه و به تصویب مراجع ذی صلاح برساند
بند اول: توجه به نگرانی و آلام بزهدیده
در بخش تحقیقات میدانی محقق با حضوری که در کلانتریها و اداره آگاهی داشته است ، شاهد چهرههای غمگین و نگران بزهدیدگان یا بستگانشان و حالت ابهامآمیز آنان از سرانجام پروندهشان بوده است. بزهدیده باید حق داشته باشد تا نگرانیهای خود را در مرحلههای گوناگون فرآیند جنایی ، به ویژه درباره آثار جرم بر خود و زمانی که در منافع شخصیاش مؤثر است بیان کند. باید توجه داشت که نگرانیها و آلام بزهدیده فقط با ضمانت اجرای کیفری قابل رفع نیست مثلاً کودکی که مورد آزار جنسی قرار میگیرد فقط نیاز ندارد که این رفتار جرم تلقی شده و مجرم مجازات شود بلکه در جریان تحقیق و دادرسی و پس از آن نیازهای عاطفی و روانی شدیدی دارد. در پارهای از جرائم علیه کودکان هم خود کودک و هم خانوادهاش نیاز به مشاوره دارند. توجه به نگرانیها و آلام بزهدیدگان یکی از مسائل مهم و از حقوق و نیازهای انسانی و اخلاقی آنان محسوب میشود.
برای بسیاری از بزهدیدگان تجربه بزهدیدگی رویداد دور از انتظاری است که زندگی آنان را مختل میکند و بزهدیدگان ممکن است با از دست دادن آشکار تسلط خود از پا در آیند. ممکن است آنان نگران این مسئله نیز باشند که واکنشهای فوریشان مانند ترس ، خشم ، وحشت یا احساسات دیگر ، امری نامعقول است. ممکن است از انتقام به سبب گزارش دادن رویداد بترسند.