مبارزه با مواد مخدر، بخش عمومی و خصوصی

دانلود پایان نامه

مصوبه مبارزه با مواد مخدر در سال 1376 و 1389 اصلاح شد و آخرین متن مورد عمل در حال حاضر همین مصوبه می باشد . طبق ماده 15 مصوبه اصلاحی سال 76 «اعتیاد جرم است . ولی به کلیه معتادان اجازه داده می شود به مراکز مجازی که از طرف وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی مشخص می گردد مراجعه و نسبت به درمان و بازپروری خود اقدام نمایند. (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 211)
تبصره 1 : معتادان مذکور در طول مدت درمان و بازپروری از تعقیب کیفری جرم معاف می باشند »
می توان حکم همین ماده را تکرار حکم ماده 23 لایحه قانونی راجع به اصلاح قانون منع کشت خشخاش و استعمال تریاک مصوب 31/3/1338 دانست که به معتادان مهلت یک ساله ای جهت ترک اعتیاد داده بود و آنها را در طول مدت درمان ، که قبل از تعقیب اقدام به معرفی خود جهت درمان نمایند ، از تعقیب معاف دانسته بود . مواد 15 و 16 در سال 89 اصلاح شده است . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر , 1391, ص. 211-212)
به نظر می رسد مقررات قانونی مربوط به اعتیاد که از بدو قانونگذاری مورد بررسی قرار گرفتند همگی دلالت بر پذیرش اعتیاد به عنوان بیماری دارند .چون اگر نظر قانونگذار بر بیماری بودن اعتیاد یا بیمار بودن معتاد نبود هیچ وقت صحبت از درمان آن نمی کرد . ولی اشکال وارده بر قانونگذار این است که علی رغم اذعان به بیمار بودن معتاد قائل به مجرم بودن وی می شود و در ماده 16 برای بیماری که از درمان بیماری خود امتناع ورزد مجازات جزای نقدی و شلاق تعیین می کند. (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 212)
به نظر می رسد این قسمت از حکم قانونگذار در تعیین مجازات برای بیمار با حقوق بشری وی منافات داشته باشد. چون اصولا بیمار را مجازات نمی کنند بلکه فقط نسبت به مداوای وی اقدام می کنند . لذا ، اولین و بارزترین نقض حقوق بشری معتاد را می توان در ماده 16 مصوبه مبارزه با مواد مخدر 1367 اصلاحی 1376 و سال 1389 مشاهده نمود. (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 212)
در آمریکا ، وضعیتی مشابه وضعیت ایران وجود دارد . مطابق قانون حمایت از اشخاص ناتوان مصوب 1990 اشخاص مصرف کننده مواد مخدر صراحتا از حمایت قانون مستثنی شده اند . این قانون به بخش عمومی و خصوصی اجازه می دهد از جهت استخدام و خدمات عمومی برای مصرف کنندگان مواد مخدر در مقایسه با افراد دیگر تبعیض قائل شوند . هدف کنگره از تصویب این قانون آن بوده است که نهادهای مشمول قانون از ارائه خدمات به مصرف کنندگان مواد مخدر خودداری کنند یا احتیاط های لازم را در این زمینه به عمل آورند . در آمریکا اعتقاد بر آن است که شخصی که مواد مخدر مصرف می کند باید بداند که درصورت مصرف مواد مخدر شغل ، خانه و منافع اجتماعی خود را از دست خواهد داد. ولی در صورتی که ترک اعتیاد نماید دوباره از حقوق اجتماعی بهره مند می شود. (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 213)
گفتار دوم:
سابقه تاریخی استعمال مواد مخدر در ایران :
در ایران عده ای تریاک را سوغات حمله چنگیز ، عده ای سوغات سربازان نادری از هندوستان و عده ای دیگر نتیجه استیلای اعراب بر ایران می دانند . به این صورت که در قرن اول هجری از مصر یا عربستان به ایران آمد و به عنوان ماده ای مسکن و علاج بی خوابی متداول گردید . مورخین دسته اخیر معتقدند که در ایران قبل از استیلای اعراب سابقه ای از تریاک دیده نشده و پیش از آن نه در کتاب های تاریخی و نه در هیچ جای دیگری از تریاک نام برده نشده است . به نظر این مورخین در بین اقوام 1500 سال پیش اعراب و مغول به تریاک خوری عادت داشته اند و احتمالا تریاک باید توسط یکی از این دو قوم اخیر به ایرانیان شناسانده شده باشد. (رحمدل،منصور, 1386, ص. 222)
تاریخچه مصرف تریاک در کشور ما از زمانی که به عنوان یک پدیده قابل بررسی است ، به حدود 200 سال قبل برمی‌گردد. زمانی که مردم برای مقابله با بیماری‌هایی مانند وبا ، تریاک مصرف می کردند و پس از مدتی دچار مصرف دائمی آن شده و به آن اعتیاد پیدا می‌کردند. (رحمدل،منصور, 1386, ص. 223)
در ایران باستان ظاهرا شواهدی دال بر آشنایی مردم آن دوره با تریاک وجود ندارد ، اما مورخینی عقیده دارند که هنگامی که نادر شاه هندوستان را فتح کرد ، هندی ها با افیون سروکار داشته و آن را می شناخته اند و به نظر برخی اعتیاد در کشور ما از زمان ساسانیان و حتی هخامنشیان رواج داشته و باستان شناسان تصاویری از خشخاش حک شده بر روی سنگها یافته اند . مع الوصف ، شواهد قطعی تر مخصوصا در در ادبیات باستانی در مورد آن به دست نیامده است . ولی به نظر برخی دیگر در قرن پنجم قبل از میلاد ، بازرگانان عرب تخم خشخاش را به عنوان دارو به ایران وارد کرده و از راه ایران به چین بردند . (رحمدل،منصور, 1386, ص. 223)
در ایران باستان ، در کتاب اوستا از گیاه کانابیس ( شاهدانه ) که به عنوان یک ماده بی حس کننده موسوم بوده نام برده شده است . با وجود آشنایی با کانابیس ، ایرانیان در دوران قدیم به مواد مخدر معتاد نبود اند. (دانش, 1381, ص. 215)
ایرانیان قبل از حمله مغول با موارد استعمال افیون آشنایی داشته اند ،. چون قبل از حمله لشکریان چنگیز دو دانشمند ایرانی به نام ابوبکر محمد بن زکریای رازی و ابوعلی سینا با تریاک و خواص درمانی آن اشنایی کامل داشته اند . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 223)
لذا می توان گفت ، آنچه باعث شده است مردم به مصرف تریاک بپردازند ، استفاده های پزشکی و تصورات عامیانه مردم در مورد اثرات آن بوده است. تا آنجا که در ایران بنا به یک اعتقاد قدیمی تریاک دارویی خدایی تلقی می شد و مردم معتقد بودند که در کار تریاک برکتی ربانی نهفته است . مجموعه این عوامل باعث شد که کشت خشخاش در ایران معمول و استعمال شود . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 223)
طبق اسناد موجود در دوره سلاطین مغول تریاک استعمال می شد ، در دوره سنقریان در شیراز شیره گیاه را که سم مرفین داشت با شراب مخلوط نموده و در حضور سلاطین و بزرگان مصرف می کردند . در دوره صفویه مساله به صورت حاد و جدی تر گسترش پیداکرد . شیوع مصرف مواد مخدرو توسعه انواع مفاسد اخلاقی و اجتماعی در دوره صفویه صورت گرفته است . در این دوره استعمال تریاک بیشتر در بین شاهزادگان و درباریان و رجال کشور و ملازمان مخصوص بوده است . برای مثال ، شاه اسماعیل دوم پادشاه صفوی چون نتوانست بر مشکلات سیاسی و اقتصادی پیروز شود پناه به خمریات و مخدرات برد و در عالم مستی و برهوت با خوردن فلونیا (ترکیبی از تریاک ، بنگ و مواد مخدر دیگر درگذشت . (باستانی پاریزی, 1378, ص. 128)
مرگ شاه اسماعیل سوم پادشاه صفوی را به زیاده روی در استعمال تریاک و حشیش نسبت می دهند و گفته می شود که شاه طهماسب صفوی جهت رفع نگرانی از تزاید تریاک ،با تریاک به مبارزه برخاست و در سال 963 هجری قمری شراب فروشی و خوردن تریاک را ممنوع کرد و تریاک های سلطنتی را در آّب روان فرو ریخت . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 224)
شاه عباس در سال های اول پادشاهی خود با تریاک به دشمنی برخاست و برای ترک اعتیاد و مبارزه با تریاک و کوکنار ( ماده حاصله از پوست خشخاش که مثل چای دم کرده و می نوشند ) دستوراتی صادر نمود . و در سال 1005 هجری قمری کارمندان تریاکی دربار خود را تصفیه کرد . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 224)
وی در سال 1029 هجری قمری دستور داد به یکی از مستوفیان افیونی خود تریاک ندهد ، ولی این اقدامات فایده ای نکرد و در کنار تریاک و حشیش ، نوشیدن کوکنار نیز رونق و رواج یافت . شاه عباس در روز دوم جمادی الثانی سال 1030هجری قمری به جهت آن که سربازان و سپاهیان در اثر اعتیاد به کوکنار اکثرا بی حال و درامور نظامی بی علاقه شده بودند نوشیدن کوکنار را ممنوع کرد . و برای تریاکی ها مالیات سرانه (هر تریاکی سه هزار ریال ) وضع کرد که به خزانه شاه واریز شود . (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 224-225)
با وجود این، اقدامات شاه عباس مفید واقع نشد و استعمال مواد مخدر همچنان وجود داشت . کشت خشخاش در دوران شاه عباس رونق گرفت و بهترین تریاک ها از ناحیه لنجان اصفهان و کازرون به دست می آمد. (رحمدل, حقوق کیفری مواد مخدر, 1391, ص. 225)