مبارزه با مواد مخدر، قانون حقوق شهروندی

دانلود پایان نامه

اعلام زمان دقیق وقوع جرم: از آنجا که زمان دقیق وقوع جرم ، برای پلیس حایز اهمیت بوده و در کشف جرم و شناسایی متهم نقش مهمی دارد ، لازم است بزهدیده دقت لازم را به خرج داده و زمان دقیق وقوع جرم را به پلیس اعلام کند
یادداشت مسائل در ساعات اولیه وقوع جرم: از آنجا که در ساعات اولیه جرم معمولاً ذهن متوجه جرم اتفاقی و جزئیات آن است ، ولی به مرور زمان ممکن است برخی موارد از ذهن و خاطر انسان پاک شود. بنابراین بهتر است بزهدیده در همان لحظات اولیه وقوع جرم ، هرگونه جزئیات و اتفاقات را یادداشت کند تا بعداً در اختیار پلیس قرار بدهد. این اطلاعات میتواند در کشف جرم و شناسایی متهم ، کمک فراوانی به پلیس بکند
استفاده از سوابق ذهنی ، خاطرات و وقایع گذشته: در برخی جرائم مانند آدمربایی ، قتل ، سرقت از منزل یا مغازه ، بزهدیده باید از سوابق ذهنی و خاطرات وقایع گذشته استفاده کند و اطلاعات لازم را در اختیار پلیس قرار دهد مانند اینکه چه کسانی در گذشته به آن خانه یا مغازه رفت وآمد داشتهاند کارگر، سرایدار ، فنی کار و… چه کسانی کلید در اختیار داشتهاند ، سابقه دعوا یا اختلاف و درگیری در میان بوده یا خیر؟
دام گستری با همکاری بزهدیده: در جرائمی مانند جعل ، تقلب و کلاهبرداری ، پلیس میتواند با همکاری بزهدیده ، دام گستری و مجرم را دستگیر کند مثلاً در جرم توزیع مواد شوینده تقلبی ، مغازهداری که مواد شوینده تقلبی دریافت کرده است ، اگر همکاری لازم را با پلیس انجام دهد ، میتوان با دامگستری مجرمان را شناسایی و دستگیر کرد.
گفتار اول : دسترسی بزهدیده به پلیس
در تعامل پلیس با بزهدیده ، یکی از موضوعات مهم ، بحث دسترسی بزهدیده به پلیس است. امکان دسترسی سریع به پلیس و کمک گرفتن از آن به ویژه در صحنه ارتکاب جرم و یا جلوگیری از فرار متهم ، یکی از نیازهای اساسی بزهدیدگان است. به منظور مداخله به موقع پلیس در بحران پس از بزهدیدگی و جلوگیری از توسعه آن و نیز کاستن از آسیبهای جرم ، لازم است پلیس تدابیری را برای دسترسی سریع و آسان بزهدیدگان به مأموران پلیس فراهم کند. علاوه بر کلانتریها ، پاسگاهها و ایستگاههای پلیس که در سراسر شهرها و روستاهای کشور پراکنده هستند و همچنین ادارههای آگاهی و سایر پلیسهای تخصصی که در شهرها و مراکز استانها مستقر هستند و امکان مراجعه مستقیم بزهدیدگان به آنها و کمک گرفتن از پلیس وجود دارد ، ساز وکارهای دیگری نیز برای دسترسی سریع و آسان بزهدیدگان به پلیس پیشبینی شده است. که در ادامه با این سازوکارها ، یعنی پلیس 110 ، پلیس زن که هر کدام به نوعی یا دسترسی را برای بزهدیدگان سریع و آسان میکنند و یا دسترسی مناسبی را برای بزهدیدگان زن به پلیس فراهم میکنند آشنا میشویم.
یکی از مهمترین حقوق عینی مادی بزهدیدگان کمکرسانی مناسب به آنان در سراسر فرآیند بزهدیدگی است. این کمکرسانی جنبههای گوناگون دارد که کمک مادی ، پزشکی ، روانشناسانه و اجتماعی برجستهترین گونههای آن است. هدف این خدماترسانی عبارت است از کمک به بزهدیدگان برای مقابله با آسیب عاطفی ، مشارکت در فرآیند عدالت جنایی ، به دست آوردن جبران خسارت و مقابله با دشواریهای بزهدیدگی. حق دسترسی به پلیس باید بدون تبعیض نسبت به همه افراد وجود داشته باشد. هر کس ، صرفنظر از تابعیت ، جنسیت ، زبان ، مذهب ، رنگ و نظایر اینها چنانچه بزهدیده واقع شود ، باید حق مراجعه به پلیس را داشته باشد و هیچگونه محدودیتی وجود ندارد.
در دستگاههای جدید از زمان کشف جرم تا هنگام اجرای حکم مراجع ، مقامات ویژهای عهدهدار انجام هر یک از مراحل دادرسی کیفری هستند. در این مرحله بزهدیده ، بزهکار و جامعه دارای حقوق و تکالیفی هستند که نادیده گرفتن آنها ، یکی از موارد مهم نقض حقوق شهروندی محسوب میشود.
گروهی از شهروندان که بیش از دیگران با پلیس در ارتباط هستند ، متهمان میباشند. بنابراین قانونگذار تکالیفی را در قوانین موضوعه برای ضابطان پیشبینی نموده که این تکالیف پلیس از جمله حقوق شهروندانی است که در مظان اتهام قرار گرفته و وارد مراحل دادرسی میشوند. بنابراین ، بخش چشمگیری از مأموریتها و وظایف نیروی انتظامی در امور قضایی میباشد که بعنوان ضابط و یکی از مراجع کیفری ، به اعتبار به عهده داشتن وظایف قضایی ، احصاء شده در شقوق نه گانه ذیل بند هشت ماده چهارم قانون نیروی انتظامی و همچنین مواد 15 تا 25 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری (مصوب سال 1378) و مواد 21 تا 46 پیشنویس قانون آئین دادرسی کیفری و سایر قوانین موضوعه از سوی قانون گذار پیشبینی گردیده است.
ماهیت مأموریتها و وظایف قضایی مزبور به نحوی است که نیروی انتظامی از یک طرف ، با حقوق و آزادیهای فردی و اجتماعی بزهدیدگان و مرتکبان جرم از سوی دیگر ، با حفظ حقوق جامعه (نظم عمومی) در ارتباط است. به همین جهت ، نحوه عملکرد نیروی انتظامی در این بخش از مأموریتها و وظایف از جایگاه اجتماعی و قضایی و اهمیت چشمگیری نسبت به سایر وظایف برخوردار است. با عنایت به این مهم ، ضرورت دارد نیروی انتظامی انجام مأموریتها و وظایف قضایی محوله از سوی قانونگذار را طوری برنامهریزی نماید که مأموران اینگونه مأموریتها را با کمترین خطا و اشتباه به اجرا درآورند. زیرا به تجربه ثابت شده که خطاها و اشتباهات ارتکابی از سوی مراجع قضایی و سازمانهای وابسته که در ارتباط با مصونیت جان ، مال ، ناموس ، شغل ، مسکن و… آزادیهای فردی و اجتماعی افراد جامعه میباشند ، در اکثر موارد جبران ناپذیر و غیر قابل گذشت است زیرا اگر مرجع قضایی و ضابطان نتوانند پشتوانه قابل قبولی برای دسترسی شهروندان به حقوق خود ایجاد کنند چه بسا دلسردی بزهدیدگان برای مراجعه به دستگاه قضایی و تظلم خواهی به مقامات ذیصلاح ایجاد شده راه را برای انتقامجویی و توسل به شیوههای غیرقانونی هموار سازد.
بدین ترتیب ، کارکنان نیروی انتظامی که در مقام ضابط قضایی عهدهدار انجام وظایفی هستند ، در حکم «پلیس قضایی» میباشند. پلیس قضایی هم بهطور قانونی یکی از مراجع کیفری است و در جهت کشف جرایم و انجام دستورات قضایی ارجاعی (نمایندگیهای قضایی) همواره در معیت سایر مقامات قضایی مساعدتهای لازم را به عمل میآورد و برای تحقق اهداف آئین دادرسی کیفری که همانا کشف سریع جرایم ، دستگیری مجرمان و اجرای تشریفات به منظور اثبات جرم و در نهایت به مجازات رساندن مجرمان است ، منشأ خدمات قابل توجه و سرنوشت سازی بوده است تا اینکه مجرمان نتوانند از چنگال عدالت متواری گردند.
 شاید بیربط نباشد که بگوییم جرایم و مجازاتها هنگامی قابل درک هستند که در یک نظام قضایی سالم و با رعایت تشریفات مربوط و در یک کلام با یک آئین دادرسی کیفری صحیح در یک دادگاه صالح و قانونی بررسی شوند و این امر نیز شاخهای از حقوق شهروندی به معنای مطلح در دستگاه قضایی و قانون حقوق شهروندی است.
گفتار دوم : اعلام شکایت بزهدیده
بزهدیده باید در کوتاهترین زمان ممکن به نزدیکترین مکان استقرار پلیس مراجعه نموده اعلام بزهدیدگی نماید. دسترسی به نهادهای دستگاه عدالت کیفری اعم از پلیس ، دادسرا ، دادگاههای بدوی ، تجدید نظر و دیوان عالی کشور باید سریع و آسان باشد. بزهدیده باید بتواند در کوتاهترین زمان و کمترین فاصله مکانی ، شکایت خویش را مطرح و آن را پیگیری کند. استقرار پلیس در اماکن عمومی ، اختصاص تلفنهای شبانهروزی جهت پاسخگویی به بزهدیدگان ، گسترش کلانتریها در مکانهای پرجمعیت ، پاسگاههای سیار و نظایر آن ، دسترسی به اولین ملجأ و پناهگاه را برای بزهدیدگان آسان و ممکن میسازد. بزهدیده حق دارد در برابر بزهدیدگی مورد حمایت پلیس قرار گیرد.که به موجب اصل 34 قانون اساسی دادخواهی حق مسلم هر فرد است و بزهدیده بدون هیچ مانعی میتواند به نزدیکترین مکان استقرار پلیس رفته اعلام شکایت نماید.
بند اول: اعلام بزهدیدهگی
نخستین نقشی که بزهدیده در کشف جرم و در نتیجه بهرهمندی از کمک پلیس برای کاهش دادن آسیبهای ناشی از جرم میتواند ایفا کند ، اعلام جرم به پلیس است. وقتی که بزهدیده به هر دلیلی بزهدیدگی خود را کتمان کند و به پلیس گزارش نکند ، بدون تردید نه تنها کشف جرم ، تعقیب متهم و کاهش آسیبهای بزهدیده از جرم ، تحقق نخواهد یافت ، بلکه بزهدیده در معرض خطر بزهدیدگی مجدد قرار خواهد گرفت. برخی از بزهدیدگان بنا به دلایل گوناگونی ، جرائمی را که علیه آنان صورت گرفته است ، به پلیس گزارش نمیکنند.
الف: اعلام بزهدیدگی در پاسگاه پلیس: بیگمان ، بزهدیدگان نقش مهمی در به حرکت درآوردن چرخهای فرایند عدالت جنایی دارند. بدون مشارکت بزهدیده این چرخها از حرکت باز میایستد. بیش وکم در همه نظامهای حقوقی شمارگستردهای از پروندهها نه به ابتکار پلیس بلکه به دنبال گزارشهای بزهدیدگان تشکیل میشوند. نقش چشمگیر بزهدیده در چنین نظامهایی با این واقعیت پیوند میخورد که بیشتر جرمها از رهگذر بزهدیده به اطلاع پلیس میرسد تا از رهگذر عملیات شناسایی یا گشت زنی پلیس. از سویی ، پژوهشها نشان داده است که بسیاری از جرمها بر پایه اطلاعات به دست آمده از بزهدیدگان حل و فصل میشوند تا به کمک یا سرپرستی کارآگاهان و مأموران پلیس. نقش مشارکت جویانه بزهدیدگان در پاسگاه و اعلام بزهدیدگی کمک شایانی به پلیس در کشف جرم و بزهکار دارد.
ب: اعلام بزهدیدگی به پلیس 110: پلیس 110 سیستمی است که بزهدیدگان با یک تماس تلفنی میتوانند سریع و آسان به پلیس دسترسی پیدا کرده و از آن کمک بگیرند. پلیس ایران با سیستم 110 و پلیس آمریکا 911 شماره تلفن تماس اضطراری با پلیس اولاً زمان ابلاغ مأموریت را کاهش دادهاند که میتواند در حضور سریعتر پلیس در صحنه جرم و کاهش آسیبهای ناشی از آن مؤثر واقع شود ثانیاً این سیستم توانسته است زمان عزیمت پلیس را نیز کاهش دهد ، زیرا با این سیستم نزدیکترین یگان انتظامی و مأمور پلیس به محل وقوع جرم ، مأموریت مییابد به صحنه جرم اعزام شود و به کمک بزهدیده بشتابد. مرکز 110 پلیس تنها یک شماره نیست ، بلکه یک سیستم به روز شده پلیسی است. در حقیقت منظور از تشکیل مرکز 110 در سازمان فرماندهی و کنترل را میتوان در این خلاصه کرد که تمام مأموریتهای فوریتی از مسیر ارتباط با فرماندهی حوزه مربوطه انجام شود و سلسله مراتب فرماندهی در ناجا در هر لحظهای که اراده کند ، بتواند از کم وکیف ورود و اجرای مأموریتها آگاه شود. نظام فرماندهی و کنترل در ناجا با ایجاد این سیستم پویاتر شده و فرماندهان با بهرهگیری از دادهها و اطلاعات سیستم 110 که به صورت لحظهای از طریق سیستم به هم پیوسته ارتباطی رایانهای که در اختیار آنان قرار میگیرد ، قادر هستند متناسب وضعیت جغرافیایی جرم و مشکلات و معضلات امنیتی و انتظامی حوزه استحفاظی خود ، با تصمیمات مناسب و تغییر تاکتیک در مقابله با مجرمان و کاهش جرائم که نتیجه آن تأمین امنیت بهتر و بیشتر برای شهروندان و ارتقای احساس امنیت در جامعه است گامهای مثبتی بردارند. قبل از تشکیل مرکز فوریتهای پلیس 110 در ارتباط بین پلیس و بزهدیدگان و پاسخگویی به آنها ، مشکلات زیادی به وجود آمده بود ، به طوری که به دلیل عدم کارکرد سیستم قدیم در ارائه خدمات پلیس و نیز افزایش جمعیت کشور و تراکم در شهرهای بزرگ و نیز افزایش ناهنجاریهای اجتماعی ، ایجاد تغییرات بنیادی در این زمینه ضروری بود. مردم متوقع بودند در مقابل قدرت و اعتباری که به پلیس میدهند ، از امکانات و خدمات مطلوب پلیسی بهرهمند شوند و در صورت نیاز به کمک ، در کوتاهترین زمان پاسخ داده شوند. مردم معمولاً در شرایط حساس و اضطراری نیازمند به کمک پلیس هستند و در این شرایط ، حضور سریع پلیس اهمیت ویژهای دارد و در این خصوص انتظارات مردم بالاست. حضور سریع پلیس در صحنه جرم و کمک به بزهدیدگان ، در نگرش مردم به پلیس حایز اهمیت بوده و زمینهساز مشارکتهای بعدی است بنا به دلایل مذکور ، مرکز فوریتهای پلیس 110 در تاریخ 20/7/1379 و با فرآیند کلی دریافت مأموریت از مردم بزهدیده ، توزیع مأموریتها به واحدهای عملیاتی ، پیگیری نتیجه اقدامات و کنترل عملیات با واحدهای عملیاتی ، کلانتریها ، آگاهی ، راهنمایی و رانندگی ، اطلاعات ، مبارزه با مواد مخدر و مشغول به کار شد. در این سیستم هر اقدامی که در کلانتریها و سایر واحدهای عملیاتی صورت میگیرد ، باید در سیستم رایانهای و یا دفاتر 110 ثبت شود. تا قبل از برقراری سیستم پلیس 110 ، مأموریتها به پایینترین ردهها ، کلانتریها و پاسگاهها وارد میشد و این امکان برای فرماندهان وجود نداشت که بتوانند تسلط و اشراف کافی را بر ثبت شکایات بزهدیدگان و کنترل مأموریتهای ورودی و نحوه رسیدگی به آنها داشته باشند ، ولی با راهاندازی این سیستم ، تحولی بنیادین در چرخه ورود و ابلاغ مأموریتهای پلیسی به وجود آمد. به این صورت که با برقراری تماس تلفنی بزهدیدگان و شهروندان با مرکز 110 ، در واقع درخواست آنان به جای ورود به پایینترین رده ، عملاً به مرکز فرماندهی شهرستان مربوطه وارد و پس از ثبت آن در سیستم ، یک پرونده الکترونیکی برای هر تماس تولید و مأموریت از بالا به ردههای زیر مجموعه ابلاغ میشود و مجریان مأموریت نیز موظف به ارائه گزارش موردی برای هر ابلاغ هستند که با ثبت این اطلاعات در سیستم ، به راحتی امکان اعمال فرماندهی و کنترل برای سیستم فرماندهی در هر سطح به وجود میآید. این سیستم موجب شده است از آمار و گزارشهای خلاف ردههای پایینتر در خصوص نحوه انجام مأموریتها جلوگیری شود.
بند دوم: ثبت شکایت