مدل های اندازه گیری سرمایه اجتماعی، گروه های اجتماعی

دانلود پایان نامه

منبع : (Hobbs , 2000)
14-2) مدل های اندازه گیری سرمایه اجتماعی
نحوه سنجش سرمایه اجتماعی، مانند تعریفش، درمیان پژوهشگران از گستردگی زیادی برخوردار است. دلیل این گستردگی، همان تعاریف متعددی می باشد که از این مفهوم ارائه شده است. بر این اساس مدل های مختلفی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی وجود دارد که در یک تقسیم بندی کلی می توان آنها را در دو گروه مدل های کمی و کیفی دسته بندی کرد.
الف) مدل های کمی اندازه گیری سرمایه اجتماعی
مدل های کمی متنوعی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی ارائه شده است که به دو مورد از مهم ترین آنها به شرح زیر اشاره می شود.
– الگوی مبتنی بر ویژگی های گروه های اجتماعی
رابرت پوتنام در الگوی خود ، به متغیر تعداد گروه های اجتماعی و نیز تعداد اعضای آنها توجه کرده است و رابطه ساده ذیل را برای محاسبه سرمایه اجتماعی ارائه داده است :
متغیر n نشان دهنده تعداد اعضای هر گروه و i نشان دهنده شماره گروه مربوطه است . به اعتقاد وی در یک جامعه مدنی، هم تعداد گروه ها و هم تعداد اعضای آنها از متغیرهای بسیار مهم هستند . فوکویاما (1999) برای محاسبه سرمایه اجتماعی در یک جامعه تغییراتی را در الگوی محاسباتی پاتنام ایجاد کرد و متغیرهای اجتماعی از جمله شعاع اعتماد و شعاع بی اعتمادی را لحاظ نمود . فوکویا ما معتقد است برای محاسبه سرمایه اجتماعی باید به میزان انسجام این گروه ها نیز توجه کرد . این امر به دلیل این است که ممکن است گروه هایی دارای تعداد اعضای زیاد نیز باشند اما دارای انسجام مناسبی نباشند ( اختر محققی ، 1358: 57:54) وی رابطه پانتام را به این صورت اصلاح نمود و رابطه کامل تری را به شرح زیر برای اندازه گیری سرمایه ارائه نمود :
متغیرهای موجود در این رابطه ریاضی عبارتند از :
c : ضریب انسجام داخلی گروه
Rp: شعاع اعتماد در گروه
Rn: شعاع بی اعتمادی به گروه های دیگر ( تدبیر)
– الگوی مبتنی بر تحقیقات پیمایشی
در این الگو سعی شده بر اساس تحقیقات پیمایشی ، اطلاعات لازم درباره میزان سرمایه اجتماعی و تمایل افراد به قرار گرفتن در نهادهای مدنی اندازه گیری شود . در این زمینه تحقیقاتی در کشور انجام گرفته که به طور نمونه می توان به پژوهش آقای احمد فیروز آبادی اشاره نمود . ایشان جامعه آماری خود را افراد بالای 16 سال مناطق مختلف تهران در نظر گرفتند و 1759 نفر از ساکنان مناطق مختلف شهر تهران را به عنوان حجم نمونه انتخاب نمودند . در مجموع نقطه ضعف این الگوها این است که پیش از اینکه به محاسبه اقتصادی سرمایه اجتماعی بپردازند ، به اندازه گیری مظاهر آن و در قالب مفاهیمی اجتماعی و فرهنگی می پردازند ( فیروز آبادی، احمد، 1385).
ب) مدل های کیفی اندازه گیری سرمایه اجتماعی
مدل های کیفی متنوعی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی ارائه شده که د ر ادامه به دو نمونه از مهمترین این مدل ها اشاره شده است :
– مدل CRLRA
این مدل توسط فالک و کیلپاتریک در سال 2000 میلادی ارائه شد . این مدل سرمایه اجتماعی را در سه سطح خرد ، میانی و کلان مورد بررسی قرار می دهد . در سطح خرد ، سرمایه اجتماعی ناظر بر رفتار شبکه هایی از افراد و خانوارهاست . همچنین در این سطح بر روابط فردی و شبکه های ارتباطی بین افراد و هنجارها و ارزش های غیر رسمی حاکم بر آنها تاکید می گردد . در چارچوب این سطح ، سرمایه اجتماعی به عنوان حاصل جمع منابع بالفعل یا بالقوه ای که به مالکیت شبکه پایدار مناسبات کما بیش نهادینه شده یا شبکه شناخت متقابل مربوط هستند، تعریف شده است (بودریو ، 1985) . سطح میانی سرمایه اجتماعی شامل انجمن ها، سازمانهای رسمی و غیر رسمی می شود . این سطح از سرمایه علاوه بر پیوند های افقی شامل روابط و پیوند های عمودی نیز می باشد که خود باعث تقویت و ساخت بنیه ارزشی و تعاملی گروه می شود(گروتریت و ون بستلرف،2002،ص2). سطح کلان ، آخرین و فراگیرترین جنبه سرمایه اجتماعی ، شامل رسمی ترین روابط و ساختارهای نهادی می شود . در این سطح وجود روابط افقی مبتنی بر اعتماد میان نهادهای مختلف جامعه منافعی را تولید می کند که همه اعضای جامعه از آن بهره مند می شوند . این سطح سرمایه اجتماعی شامل روابط قرار دادی و روابط ساختاری نهادهای کلان ( اعم از دولت ، حکومت سیاسی و نظام های حقوقی و قضایی) می باشد . روابط و ساختارهای رسمی مانند قوانین و مقررات و چهارچوب های حقوقی ، حکومت سیاسی ، سطح مشارکت ، سطح تمرکز و فرآیند شکل گیری سیاسی سطح کلان سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهد.
مطابق شکل شماره (3) همه این سطوح با هم در ارتباط بوده و موجب تقویت یا نقصان یکدیگر می شوند .

سرمایه اجتماعی در سطح میانی سازمان)