و معمولاً احساس درونی بی ارزش بودن دارند و احترام به خود آنها پایین تر از افراد غیرمعلول است. در آزمون خود پذیری فرصتی به دست می آورند تا ناراحتی درونی خود را بیان کند و بتوانند آشفتگی خود را آشکار سازند.
عده ای از محققان خودپذیری و انکار خود معلولان جسمی- حرکتی را مورد تحقیق قرار داده اند و نشان دادند که خودپنداری و احترام به خود افراد معلول جسمی- حرکتی به طور غیرواقع گرایانه ای پایین تر است. انکار خود، بی اعتنایی و دست کم گرفتن توانائی‌ها و قابلیت های خود در گروه معلولان بیش تر است. این تحقیق نیز نتیجه های پژوهش ها را تأیید می‌کند و ثابت می‌کند که خودپذیری گروه مورد مطالعه خودپذیری در افراد معلول 6/61 بود در حالی که میانگین خودپذیری افراد غیرمعلول 72/76 را نشان می‎دهد.

جدول 4-4 : داده های مربوط به خلاقیت نوجوانان دختر معلول جسمی- حرکتی و خلاقیت نوجوانان دختر غیرمعلول
2(2X)
2(1X)

2x
1x

96/12
2815584
6/3-
8128
58
85
1
96/73
6784/216
6/8-
72/14-
53
62
2
36/0
7584/10
6/-
28/3
61
80
3
36/112
0784/0
6/10-
28/0
51
77
4
16/213
5984/298
6/14-
28/17
47
94
5
36/243
4384/39
6/15-
27/6
46
83
6
36/31
8784/27
6/5-
28/5
56
82
7
36/424
6384/1
6/20-
28/1
41
78
8
76/5
3584/1348
4/2
72/36-
64
40
9
76/6
0384/76
6/2-
72/8-
59
68
10
36/0
3984/7
6/-
72/2-
61
74
11
76/6
1184/86
6/2-
28/9
59
86
12
16/21
3984/7
6/4-
72/2-
57
74
13
76/5
8484/27
4/2
28/5
64
82
14
96/1
5584/68
4/1
28/8
63
85
15
96/1
5984/59
4/1
72/7-
63
69
16
76/158
7184/32
6/12-
72/5-
49
71
17
56/70
3584/176
4/8
28/13
70
90
18
16/0
2784/411
4/0
28/20
62
97
19
16/29
6384/690
4/5
28/26
67
103
20
56/134
2784/22
6/11-
72/4-
50
72
21
16/0
2784/22
4/0
72/4-
62
72
22
56/11
6384/1
4/3
28/1
65
78
23
16/29
3984/7
4/5
72/2-
67
74
24
76/6
3584/137
6/2-
72/11-
59
65
25

ادامه جدول 4-4 : داده های مربوط به خلاقیت نوجوانان دختر معلول جسمی- حرکتی و خلاقیت نوجوانان دختر غیرمعلول
2(2X)
2(1X)

2x
1x

69/12
7984/150
6/3-
28/12
58
89
26
36/0
3984/7
6/0-
72/2-
61
74
27
16/29
6384/1
4/5
28/1
67
78
28
76/6
4384/39
6/2-
28/6
59
83
29
96/12
3584/137
6/3-
72/11-
58
65
30
36/0
7184/32
6/0
72/5-
61
71
31
16/29
2384/188
4/5
72/13-
67
63
32
36/19
8784/27
4/4
28/5
66
82
33
76/54
9184/203
4/7
14128
69
91
34
36/88
5984/59
4/9
72/7-
71
69
35
96/268
5184/0
4/16
20/7-
78
86
36
16/29
6784/216
4/5
72/14-
67
62
37
76/5
4384/39
4/2
28/6
64
83
38
96/40
4784/94
4/6
72/9-
68
67
39
59/338
1574/45
4/18
72/6-
80
70
40
36/31
5184/0
6/5-
82/0-
56
76
41
56/179
7584/10
4/13
28/3
75
80
42
56/70
1984/5
4/8
28/2
70
79
43
76/54
9584/2
4/7
72/1-
69
75
44
76/6
0384/76
6/2-
72/8-
59
68
45
16/0
1184/86
4/0
28/9
62
86
46
56/70
8384/13
4/8
72/3-
70
73
47
76/158
5984/59
6/12-
72/7-
49
69
48
96/1
4784/233
4/1
28/15
63
92
49
76/6
3984/7
6/2-
72/2-
59
74
50

محاسبه شده
98/1 = tج 98/1=t جدول
98 = 2- n + n = dF
05/0 =
جt tم

فرضیه شماره 3
این فرضیه بیان می‎کند که سطح پایین تر خلاقیت معلولان جسمی- حرکتی با خودپذیری کمتر آنها همبستگی مثبتی دارد. برای تجزیه و تحلیل آماری داده ها باید همبستگی بین نمره خود پذیری و نمره خلاقیت را محاسبه کنیم در صورت موجود بودن همبستگی معنی دار بودن آن را تعیین می کنیم.
جدول 5-4 : مقایسه‌ همبستگی پایین بودن خلاقیت نوجوانان معلول با خودپذیری کمتر آنها
گروه ها

خلاقیت نوجوان معلول
4016
ٍ
3233
21
1
خودپذیری نوجوانان معلول
ٍ
3028

192846
6/48 = م y * r 98= dF
1946/0 = جy * r 05/0 = آلفا
با توجه به مراحل آماری و اعداد به دست آمده، ضریب همبستگی محاسبه شده بزرگتر از ضریب همبستگی جدول می‎باشد. و این امر نشان دهنده معنادار بودن همبستگی بین پایین بودن خلاقیت نوجوانان معلول و خودپذیری کمتر آنها می‎باشد.
سازگاری اجتماعی- روانی- افراد معلول تا حد زیادی به سبب خودپذیری کمتر آنهاست و تعامل این دو به تدریج از فرد معلول فردی می سازد وابسته و متکی به دیگران که قادر نیست به ابتکار خودش عمل کند و از هر گونه تصمیم گیری هراس پیدا کند، این بستگی متقابل را در ضریب همبستگی بالای خودپذیری و خلاقیت افراد معلول می بینیم.

جدول 6-4: داده های مربوط به همبستگی پایین بودن خلاقیت نوجوانان معلول با خودپذیری کمتر آنها
y2
x2
خودپذیری معلولین y
خلاقیت معلولین x

3264
828
58
91
1
5/280
6889
53
83
2
3721
5776
61
76
3
2601
6724
51
82
4
2209
9025
47
95
5
2116
5476
47
74
6
3136
4900
56
70
7
1681
3844
41
62
8
4096
9409
64
98
9
3481
7396
59
86
10
3721
7225
61
85
11
3481
9604
59
98
12
3249
6084
57
78
13
4096
10404
64
102
14
3969
5476
63
74
15
3969
7921
63
89
16< br />2401
9604
49
98
17
4900
5041
70
71
18
3844
4761
62
69
19
4489
7056
67
84
20
2500
7396
50
86
21
3844
4900
62
70
22
4225
4624
65
68
23
4489
4225
67
65
24
3481
12321
59
111
25
3364
9604
58
98
26
ادامه جدول 6-4: داده های مربوط به همبستگی پایین بودن خلاقیت نوجوانان معلول با خودپذیری کمتر آنها
y2
x2
خودپذیری معلولین y
خلاقیت معلولین x

3721
9409
61
97
27
4489
10000
67
100
28
3481
6400
59
80
29
3364
5184
58
72
30
3721
3844
61
62
31
4489
3600
67
60
32
4356
5329
66
73
33
4761
4096
69
64
34
5041
4356
71
66
35
6084
5329
78
73
36
4489
4225
67
65
37
4096
7225
64
85
38
4624
6241
61
79
39
6400
5184
80
72
40
3136
9604
56
98
41
5625
7396
75
86
42
4900
4900
70
70
43
4761
7056
69
84
44
3481
5041
59
71
45
3843
9604
62
98
46
4900
3844
70
62
47
2401
5184
49
72
48
3969
8281
63
91
49
3481
5476
59
74
50

محاسبه شده
جدول

فصل پنجم

خلاصه فصول قبل
توجه روز افزون به عوامل موثر بر خلاقیت سبب شده است تا بر تاثیر خصوصیات فرد و نقش شخصیت بر خلاقیت تاکید شود. مرور تحقیقات و مطالعات انجام شده در این مورد نشان می دهد که از دیرباز در ادبیات روانشناسان خلاقیت به پیوستگی خلاقیت با برخی خصوصیات شخصیتی اشاره شده است.
تحقیقات ترمن و همکاران و سایر محققان نکات تازه ای را درباره ارتباط ویژگی های فردی و خلاقیت روشن ساخت. بیشتر این پژوهش ها بر عوامل فردی مانند همرنگی، شهامت، استقلال فکری، قوه ابتکار، ثبات خلقی، شوخ طبعی و نظائر آن تأکید می کردند.
با تحقیقات مزلو و روان شناسان انسان گرا و ارائه نظریات خودشکوفایی آنها به اهمیت کیفیت هایی نظیر اعتماد به نفس، ارزش دادن به خود، احترام به خود و به طور کلی «خودپنداری» فرد بر خلاقیت توجه بیشتری معطوف شد. مرور این پژوهش ها مشخص می سازد که هر عاملی بر «خودپنداری» یا ادراک «خود» فرد تاثیر بگذارد حداقل به طور غیرمستقیم بر تفکر خلاق و رویکرد خلاق او نیز اثر می گذارد. پژوهشهای بسیاری نیز فاکتورهای موثر بر خود» و «خودپنداری» را مورد بررسی قرار داده اند و نقش والدین، افراد همسان و به طور کلی اجتماع و برداشتی که شخص از خود دارد و خود ارزیابی‌‌هایی که از این طریق به دست می آورد بر «خودپنداری» را مورد تأیید قرار داده‌اند.
از سوی دیگر مرور تحقیقاتی که درباره جنبه های روانی معلولیت جسمی- حرکتی به عمل آمده است آشکار می سازد که در اکثر افراد معلول ادراک خود و «خودپنداری» و ارزیابی از خود تحت تاثیر معلولیت جسمانی (به خصوص اگر این معلولیت آشکار باشد) قرار می گیرد.
جامعه تحقیق ما معلولان جسمی- حرکتی مراکز توانبخشی در مقطع نوجوانی است که 50 نفر از دانش آموزان دوره راهنمایی و دبیرستان انتخاب شدند. برای آزمون خلاقیت از، آزمون خلاقیت تورنس که شامل 60 سوال بود استفاده شد، و برای سنجش مشخصه های شخصیتی از یک آزمون خودپذیری استفاده شد.
مقایسه و تجزیه و تحلیل نمرات خلاقیت نشان داد که گروه معلولان جسمی- حرکتی به طور معنی داری از گروه مقایسه پایین تر بودند و به عبارت دیگر معلولیت بدنی سبب افت نیروی تفکر خلاق آنها شده بود. در ضمن نمره خودپذیری کمتری از گروه مقایسه دارند. محاسبه همبستگی بین خلاقیت و خودپذیری نیز رابطه مثبت و معنی داری را بین خلاقیت و خودپذیری نشان می دهد.

تفسیر و نتیجه گیری
در زمانی که رویکرد خلاق در آموزش و پرورش این همه اهمیت پیدا کرده است و شکل سنتی آموزش مورد سوال قرار گرفته است و در عصری که خلاقیت هر روز کمتر از پیش مبنای تعلیم و تربیت قرار می گیرد، به سبب اختراعات دنیای پیچیده امروزی مشخص کردن شرایط خلاقیت به صورت امری اساسی در می آید. کاربرد موفقیت آمیز اقدامات آموزشی تفکر خلاق وقتی به موفقیت می انجامد که عوامل موثر بر خلاقیت را بشناسیم.
از طرف دیگر در چند سال اخیر توجه بسیاری به تاثیر اختلالات حرکتی و معلولیت جسمی- حرکتی بر فعالیت های روانی افراد تاکید داشته اند. در این تحقیق با توجه به خصوصیات شخصیتی ویژه ای که در نوجوان معلول جسمی- حرکتی شکل می گیرد، سعی شد تا ضمن مقایسه خلاقیت نوجوانان معلول با نوجوانان غیرمعلول ارتباط آن با ادراک خود و خودپذیری یا انکار خود در گروه تجربی نشان داده شود.
نتایج آزمون خلاقیت گروه دختر معلولان جسمی- حرکتی و گروه نوجوانان دختر غیرمعلول نشان داد که تمام نمرات آزمون خلاقیت گروه مقایسه در سطح بالاتری قرار داشت. تفاوت نمرات گروه مورد مطالعه و گروه مقایسه پایین تر بودن خلاقیت افراد معلول را نشان می دهد. علت این افت قدرت تفکر خلاق در معلولان جسمی- حرکتی چیست؟ مثلا اشاره شد که در روان شناسی کثرت عواملی که بر تفکر خلاق تاثیر می گذارند، تاکید می شود. مثلاً با توجه به عوامل ذاتی و درونی خلاقیت باید بر شرایطی اشاره کرد که فرصت های آشکارسازی آن را فراهم می سازند و موانع سد کننده بروز تفکر خلاق را شناخت. و با تاکید بر عوامل محیطی اظهار می شوند که ابتکار نیز شکلی از رفتار است که در اصل مانند اشکال دیگر رفتار قابل آموزش است. بنابراین پیچیده بودن عوامل موثر بر ت
فکر خلاق رشد توانائی های خلاق به طور کلی به قدری پیچیده است که نمی توان آن را به شیوه های ساده و کاملا شخصی انجام داد.
باید توجه داشته باشیم که بدون تقویت های محیطی و درونی استعدادهای کودک اغلب رشد نمی کند و قوه ابتکار کودک شدیداً کاهش پیدا می کند و با افزایش وابستگی از رشد کنجکاوی او جلوگیری می شود. اگر محدودیت فرد معلول خیلی زیاد باشد و در ضمن معلولیت در رشد خصوصیات شخصیتی اختلال ایجاد کند و خودپنداری غیرواقعی را رشد دهد، کودک یا نوجوان دیگر نمی تواند کاملا از استعدادهای ذاتی بهره گیرد و رشد بعدی هدایت خود و نیروی ابتکار برای او کاملا دشوار می شود.
اما آنچه به نظر می رسد بیشترین تاثیر را افت تفکر خلاق دارد کیفیت های شخصیتی خاصی است که احتمال ایجاد آن در این افراد زیادتر از افراد دیگر است. «خود» به عنوان هسته اصلی شخصیت در افراد معلول ذهنی استحکام لازم پیدا نمی کند و خودپنداری و تصور ذهنی ای که آنها از خود خویشتن دارند اغلب غیرواقعی است. اصولا بر نقش اختلالات حرکتی و معلولیت های بارز بر تصویر ذهنی در پژوهش های زیادی اشاره شده است و حتی عده ای از آنها بر اهمیت نهایی تصویر ذهنی بدن بر سازگاری بدنی و هیجانی تاکید کرده اند.
فرد معلول نظری منفی نسبت به خودش را رشد می‌دهد. این ادراک خود غیرواقعی و طرز رفتار دیگران شکل می‌گیرد و سبب می‌شود تا فرد «اندیشه‌های تثبیت شده» از خودشداشته باشد و یا بدون این که آگاهی داشته باشد از «مکانیسم‌های دفاعی» استفاده کند، نتیجه این مکانیسم‌ها اقدام به خود پایین و نیز مطلوبیت کم خودپنداری معلولان است.
خودپذیری و خصوصیات شخصیتی منفی به این دلیل بر خلاقیت تأثیر می‌گذارد که با بی‌ارزش شمردن خود قابلیت‌های موجود خود را نادیده می‌گیرد توانایی‌های خود را کمتر از حد واقعی ارزیابی می‌نماید. افراد معلول با انکار خود و نظر منفی نسبت به خود استعدادهای خود را از افراد غیرمعلول کمتر ارزیابی می‌کنند. نمونه این خود انکاری را در آزمون خودپذیری به صورت پاسخ‌های افراطی مشاهده کردیم.
همبستگی مثبت نمرات خودپذیری و خلاقیت ارتباط عوامل شخصیتی و فعالیت‌های ذهنی افراد معلول را مورد تأیید قرار می‌دهد. باید تأکید کرد که هیچ رابطه مستقیمی بین معلولیت جسمی- حرکتی و عوامل شخصیتی و فعالیت شناختی وجود ندارد. بلکه در حقیقت این تأثیر به سبب کاهش تحرک، کاهش تجربه و نگرش‌های حمایتی و تبعیضی دیگران و نظر منفی شخص نسبت به خودش است که رشد شخصیتی فرد معلول را محدود می‌نماید. به عبارت ساده‌تر رابطه بین معلولیت جسمی- حرکتی و عوامل شخصیتی رابطه‌ای غیرمستقیم است.

پیشنهادات
توصیه‌های آموزشی زیر در مورد رشد توانایی خلاقه افراد معلول در مورد تمام دانش‌آموزان و اقدامات آموزشی کاربرد دارد:
1- به طور کلی پرروش توانایی‌های خلاق افراد معلول جسمی- حرکتی از فرآیند کلی آموزش و پرورش او به عنوان شخصیتی یکپارچه یا جنبه‌های بسیار آن جدایی ناپذیر است. آموزش مواد آموزشی در مدرسه باید با ایجاد شخصیتی استوار و ایجاد نگرشی مثبت درباره خودش همراه باشد. به عبارت دیگری یکی از اهداف مهم آموزشی معلولان باید «خودسازی» آنها باشد.
2- قوه ابتکار و اطمینان به خود نوجوانان معلول جسمی- حرکتی باید رشد داده شود. این مهم است زیرا تجربه گذشته کودک اغلب عکس این را مورد تأکید قرار می‌دهد. می‌توان پرورش و رشد تفکر خلاق را در دوره دبستان حتی پیش از آن شرو