یکی دیگر از حقوق زوج این است که حق بهره وری جنسی یا حق استمتاع از همسر خود را پیدا می‏کند طبق نظر علمای اهل سنّت بر زن واجب است که چنانچه زوج اراده کرد که از زوجه خود استمتاع کند ، فورا باید زوجه پاسخ بدهد. نووی می گوید:(أن الزوج له حق الاستمتاع بها فی کل الأیام وحقه فیه واجب على الفور). ابن حجر عسقلانی می گوید:( للزوج حق الاستمتاع بها فی کل وقت وحقه واجب على الفور) ، شبیه همین عبارت را شوکانی در نیل الاوطار آورده و می گوید:( أن للزوج حق الاستمتاع بها فی کل وقت وحقه واجب على الفور). بنابراین زوج حق استمتاع دارد و مباح است که از زوجه هر گونه لذت جنسی، اعم از نگاه کردن به جمیع بدن زوجه ، لمس کردن، بوسیدن، آمیزش و غیره را ببرد؛ از این رو، بر زن روا نیست بدون اجازه شوهر، خود را به کارهایی مشغول سازد که منافات با این حق داشته باشد. ابن حزم می گوید:( فإن امتنعت لغیر عذر فهی ملعونه) اگر زن بودن عذر امتناع کند ، ملعون است.
3-1-3-1 ادله حق استمتاع
ادله حق استمتاع در واقع همان ادله ای حق تمکین است ، همانطور که بیان شد، زوجه باید در مقابل شوهر تمکین کند، براین مبنا اجازه هرگونه استمتاع و بهره ورى جنسى را بر شوهر داده و این همان حق استمتاع است. حال به صورت مختصر به این ادله اشاره میگردد.
3-1-3-1-1 قرآن
– آیه شریفه:« نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُم وَ قَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُم‏». زنان شما، محل بذرافشانى شما هستند پس هر زمان که بخواهید، مى‏توانید با آنها آمیزش کنید. و (سعى نمائید از این فرصت بهره گرفته، با پرورش فرزندان صالح) اثر نیکى براى خود، از پیش بفرستید. فخر رازی می گوید: (أی وقت شئتم من أوقات الحل: یعنی إذا لم تکن أجنبیه، أو محرمه، أو صائمه، أو حائضا)، جمله «أَنَّى شِئْتُمْ » یعنی در هر وقت که خواستید از اوقات حل(یعنی وقتی اجنبی، محرم یا صائم یا حائض نباشد) می توانید به سراغ همسرتان بروید. همچنین سیوطی ذیل این آیه در تفسیرش می گوید: رسول خدا(ص) فرمود:(ائْتِهَا عَلَی کُلِّ حَالٍ إذَا کَانَ فِی الْفَرْجِ) به هر کیفیّت و به هر صورتی میخواهی میتوانی با ایشان در آمیزی، مشروط به آنکه در خصوص فرج باشد(نه در دبر). به این ترتیب این آیه به مرد اجازه استمتاع کامل داده است.
3-1-3-1-2 روایت
– قول النبی(ص): «کل ما یلهو به الرجل المسلم باطل إلا رمیه بقوسه ، و تأدیبه فرسه ،و ملاعبته اهله»پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمودند: هر لهوی برای مسلمان باطل است مگر در سه مورد: 1. تیراندازی 2. تربیت و رام کردن اسب 3. ملاعبت و بازی با همسرش این سه امر درست هستند. پرواضح است که ملاعبت همراه با استمتاع است، بنابراین حق استمتاع از این حدیث اثبات می شود.
– قول النبی(ص):« فی بضع أحدکم صدقه» پیامبر (ص) می فرماید: همبستری با زن نوعی صدقه دادن است. لذا اصحاب سوال کردند چنانچه یکی از ما شهوت خودرا بر آورده بسازد در آن اجر و ثواب هست. حضرت فرمود:« أرأیتم لو وضعها فی حرام أکان علیه وزر ؟ قالوا : بلى قال : فکذلک إذا وضعها فی حلال کان له أجر» آیا اگرقضای شهوت خودرا در حرام می نهادید وزر و گناهی بر شما نبود؟ اصحاب گفتند بله، حضرت فرمود: همینطور است اگر آن را در حلال بنهد دارای ثواب خواهد بود.
اسلام پاسخ دادن به غریزه جنسی را جزء حقوق و و ظایف هر یک از زوجین می داند و قوانین شریعت تا آن اندازه به روابط جنسی میان زوجین اهمیت قائل شده است که آن را عبادت و تقرّب جستن به پروردگار به شمار آورده است. بر این مبنا بهترین دلیل برای حق استمتاع همین است که نه تنها استمتاع زوجین از همدیگر مباح است، بلکه نوعی عبادت هم محسوب می شود.
3-1-3-2 استمتاع حرام
استمتاع به نحو آمیزش با زنی که در حال حیض و نفاس‌ باشد، حرام است. حنفی ها قائل به حرام بودن استمتاع از زن حائض بین ناف و زانو می باشند، مالک و شافعی آن را جایز نمی دانند. همچنین به اتفاق علمای عامه در حال احرام هر نوع استمتاع و مباشرت حرام است. چنانچه زن روزه واجب گرفته باشد نمی تواند با همسرش مباشرت کند و اگر در اعتکاف باشد، بنابر اجماع فقهاء عامه مباشرت حرام است واعتکاف باطل میشود . همچنین اگر مردی همسرش را لعان یا ظهار یا ایلاء کند نمی تواند از او استمتاع کند. همچنین استمتاع به صورت نزدیکی از پشت بنابر فتوای فقهای اهل سنّت حرام است. همچنین عده ای از علمای اهل سنّت افشای رابطه جنسی که بین زن وشوهر گذشته است را حرام می داند.
3-1-4 حق مباشرت
قبلاً اشاره شد که دین مبین اسلام تا آن اندازه به روابط جنسی میان زوجین اهمیت قائل شده است که آن را عبادت می داند. بنابر مقتضای فطرت و عادت مرد طالب رابطه جنسی است و زن پیوسته مطلوب این موضوع ، زیرا علاقه و اشتیاق مرد به این موضوع بیشتر و صبر او در برابر مهار آن کمتر است. بنابراین بر زن واجب است که هر گاه شوهرش به او پیشنهاد همخوابی بدهد ، خواهش اورا پاسخ دهد ، مگر این‌که موانعی مانند: عذر شرعی یا بیماری وجود داشته باشد. قرآن کریم هم سفارش به نکاح و ازدواج میکند و می فرماید:(وَ أَنْکِحُوا الْأَیامى‏ مِنْکُمْ وَ الصَّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَ إِمائِکُمْ إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ) مردان و زنان بى‏همسر خود را همسر دهید، همچنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را اگر فقیر و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بى‏نیاز مى‏سازد خداوند گشایش‏دهنده و آگاه است. ابن کثیر در تفسیرش ذیل این آیه می گو
ید:(هذا أمر بالتزویج وقد ذهب طائفه من العلماء إلى وجوبه على کل من قدر علیه) این آیه به ازدواج کردن دستور می‌دهد، به همین دلیل تعدادی از علما بر این نظرند که ازدواج واجب است بر هر فردی که توان آن را داشته باشد. از طرفی نخستین منظور و مقصود از ازدواج، تولید نسل و تکثیر آن می باشد و این اصل است، که نکاح برای این وضع شده است. بنابراین مباشرت و نزدیکی حق زوجین است، و وظیفه ایست که به عهده هر یک از زوجین گذاشته شده و موظفند با قواعد و آداب مخصوص ، عمل زناشویی را انجام دهند.
3-1-4-1 ادله حق مباشرت
شکی در شرعی بودن مباشرت با همسر نیست تا آنجایی که عده ای از علمای عامّه آن را واجب می دانند. ابن قدامه می گوید: (الوطء واجب على الرجل إذا لم یکن له عذر) آمیزش با همسر بر مرد واجب است، اگر عذری نداشته باشد. ابن‌حزم گوید: (وفرض على الرجل أن یجامع امرأته التی هی زوجته وأدنى ذلک مره فی کل طهر إن قدر على ذلک وإلا فهو عاص لله تعالى) بر مرد فرض است در صورت توانایی حداقل یک مرتبه در هر دوره پاکی با همسرش آمیزش کند وگرنه مرتکب عصیان خدا می‌شود. ابن جزی می گوید:(الجماع واجب على الرجل للمرأه إذا انتفى العذر) بر مرد اقدام به آمیزش با همسرش واجب است هرگاه عذر قابل قبول نداشته باشد. حال به ادله ای از قرآن کریم و سنّت نبوی به صورت مختصر اشاره می گردد.
3-1-4-1-1 قرآن
– آیه شریفه:« وَ الَّذینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ * إِلاَّ عَلى‏ أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومینَ» و آنها که دامان خود را (از آلوده‏شدن به بى‏عفتى)حفظ مى‏کنند و تنها آمیزش جنسى با همسران و کنیزانشان دارند، که در بهره‏گیرى از آنان ملامت نمى‏شوند. این آیه صریحا حکم مباشرت و زناشوئى با زوجه و کنیزانى که مالک تصرف در آنان میباشد را اعلام میکند و می فرماید: مومنین کسانی هستند که دامان خود را (از آلوده‏شدن به بى‏عفتى) حفظ مى‏کنند مگر در صورتی که با کسی ازدواج کرده و یا ملک یمینی در اختیار داشته باشند. بنابراین مباشرت با زن و کنیز حق زوج است.
– آیه شریفه:« نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُم » زنان شما، محل بذرافشانى شما هستند پس هر زمان که بخواهید، مى‏توانید با آنها آمیزش کنید. زمخشری می گوید: (أنّ المأتى الذی أمرکم اللَّه به هو مکان الحرث… و دلاله على أنّ الغرض الأصیل فی الإتیان هو طلب النسل لا قضاء الشهوه. فلا تأتوهنّ إلا من المأتى الذی یتعلق به هذا الغرض) یعنی جایگاهی که خداوند فرمان داده که آمیزش در آن رواست، همان جایگاه کشت است و دلالت می کند بر اینکه هدف اصلی در آمیزش جنسی تولید نسل است، نه قضاء شهوت. پس از آنجا با زنان آمیزش کنید که برای همین هدف مقرّر شده است. فخر رازی می گوید: جمله «أَنَّى شِئْتُمْ » یعنی در هر وقت که خواستید (غیر از عذر شرعی) می توانید به سراغ همسرتان بروید. سیوطی می گوید: رسول خدا(ص) فرمود: به هر کیفیّت میتوانی با ایشان در آمیزی، مشروط به آنکه در خصوص فرج باشد(نه در دبر). با توجه به نص این آیه، روشن است که به مرد اجازه مباشرت را داده است تا هر زمانیکه خواست به سراغ همسر خود برود.
– آیه شریفه: «أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَهَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِکُمْ هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُن‏ »آمیزش جنسى با همسرانتان، در شبِ روزهایى که روزه مى‏گیرید، حلال است. آنها لباس شما هستند و شما لباس آنها (هر دو زینت هم و سبب حفظ یکدیگرید). زمخشری در کشّاف می گوید:(رفث) کنایه از جماع است که با زنان انجام میگیرد و در اینجا مجامعت با لفظ رفث به کار رفته که به معنای زشتی عمل آنهاست که قبل از مباح شدن انجام داده اند. چون در شبهای ماه رمضان آمیزش با زنان ممنوع بود و کسانیکه مرتکب این عمل شده اند در واقع در حق خویش خیانت کرده اند و کار زشتی را مرتکب شده اند. امّا بعد از این آیه مباشرت با زنان در شبهای ماه رمضان حلال شد و در ادامه این آیه خداون متعال می فرماید:« فَالْآنَ بَاشِرُوهُن» اکنون با آنها آمیزش کنید . با توجه به این آیه شریفه می توان جواز آمیزش در غیر شبهای رمضان را نیز استفاده نمود.
3-1-4-1-2 سنّت