برنامه درسی فوق برنامه، برنامه درسی قصد شده

Communication bubbles are connected each other with colorful arrows on blackboard. It symbolize social media, and communication between people.

از مهمترین حامیان این دیدگاه، سیلور و الکساندر می باشند. اینان برنامه درسی را طراحی برای تدارک مجموعه ای از فرصت های یادگیری برای افراد تحت تعلیم قلمداد می نمایند. به زعم اینان این برداشت از برنامه درسی متضمن پیش بینی اهداف و غایت با تدارک تجربیات و فرصت های یادگیری و نیز مسائلی نظیر ارزشیابی از برنامه است. حقیقت امر این است که تعریف برنامه درسی به عنوان یک طرح برداشتی وسیعتر از تعاریفی نظیر نتایج یادگیری، محتوای درسی و … است.
بطور کلی تعاریف ارائه شده از برنامه درسی را می توان از دو جنبه اساسی مورد بررسی قرار داد:
01تأکید بر اهداف و غایات در مقابل تأکید بر وسایل.
02تأکید بر عامل درونی (یادگیرنده) در مقابل تأکید بر عامل برونی (محیط و …)
01وسیله در مقابل هدف
بسیاری از تعاریف برنامه درسی با توجه به تأکید بر هدف یا وسیله از یکدیگر متمایز می شوند. در حالیکه، اگر نیک بیندیشیم، برنامه درسی متضمن وسیله و هدف می باشد و در آن ضمن تصریح و تعیین هدف ها از منابع اطلاعاتی گوناگون، وسایل دستیابی به این هدف ها نیز پیش بینی می گردد.
02عامل درونی در مقابل عامل برونی
هنگامی که برنامه درسی در ارتباط با عوامل بیرونی مورد توجه قرار گیرد، این امر مستلزم پرداختن به مسائلی نظیر محتوا و مواد آموزشی، کتب درسی و … است. در این دیدگاه روش تدریس و نحوه تعامل یادگیرنده و محتوا مورد توجه ویژه می باشد. در عین حال برخی از تعاریف ممکن است به جای تأکید بر محیط آموزشی یادگیرنده، بر تجارب آموزشی آنان تأکید نمایند. تأکید بر عامل درونی در تعریف برنامه درسی، مسأله ای بنام «معنی دار بودن» را بوجود می آورد در این دیدگاه برنامه درسی معنایی است که محیط آموزشی برای دانش آموزان به ارمغان می آورد.
نکته ای که در اینجا مهم به نظر می رسد آن است که این اختلاف برداشت ها و طرز تلقی ها از تعریف برنامه درسی عمدتاً ریشه در باورها، پنداشت ها و زیر سازهای فکری و بینشی افراد دارد. از آنجا که صاحبنظران مختلف دارای اعتقادات و اصول فکری و زمینه فرهنگی و اجتماعی ویژه (مختص به خود هستند) برداشت آنها از مفهوم برنامه درسی نیز متفاوت است (فتحی و اجارگاه، 1388: 23-21).
2-2-2- سطوح برنامه درسی
یکی از مباحث عمده ای که می تواند در فهم بهتر حوزه برنامه درسی کمک شایان توجهی کند، تلاش های عمده ای است که برای تبیین مفهومی برنامه درسی در قالب سطوح مختلف تصمیم گیری برنامه درسی و انواع مختلف برنامه های درسی انجام شده است (فتحی و اجارگاه، 1388: 41).
در تقسیم بندی سطوح برنامه درسی کسانی مانند قورچیان و تن ساز و گلاتورن از نظر تعداد، بیشترین سطح را برای برنامه درسی قائل شده اند، و بیشترین شباهت را در تقسیم بندی دارند، هر دو به برنامه درسی توصیه شده، مکتوب یا قصد شده، حمایت شده، آزمون شده، یاد گرفته شده و تدریس شده اشاره دارند، در برنامه درسی توصیه شده کلاین با آنها توافق نظر دارد، در برنامه درسی قصد شده کسانی مانند کولز و پورتر با آنها هم عقیده اند، علاوه بر این پورتر در تقسیمات خود همانند قورچیان و تن ساز و گلاتورن به برنامه درسی سنجش شده و یاد گرفته شده نیز اشاره داشته است، پورتر علاوه بر این موارد برنامه درسی اجرا شده را نیز در تقسیم بندی خود گنجانده است، که همراه با او افرادی مانند کلاین، پوزنز، نلسون، کولز و نیولاو نیز به این سطح قائل هستند، گودلد و سو، کلاین، نلسون و کولز به برنامه درسی تجربه شده اشاره داشته اند، گودلد و سو و کلاین علاوه بر مورد ذکر شده در برنامه درسی اجتماعی، نهادی و آموزشی هم عقیده اند، کسانی مانند گلاتورن، نیولاو و پوزنز در برنامه درسی پنهان هم توافق نظر دارند، در این میان پوزنز به برنامه درسی رسمی اشاره کرده است و با نیولاو در برنامه درسی غیر رسمی هم عقیده است.
قورچیان و تن ساز برنامه درسی را به سطوح زیر تقسیم می نمایند:
برنامه درسی آرمانی یا توصیه شده. – برنامه درسی مکتوب. – برنامه درسی حمایت شده (تهیه شده). – برنامه درسی تدریس شده. – برنامه درسی آزمون شده (تست شده). برنامه درسی یادگرفته شده. – برنامه درسی کلینیکی. – برنامه درسی ملموس و عینی (قورچیان و تن ساز، 1374: 96).
از جمله اندیشمندان و صاحبنظران دیگری که به تقسیم بندی سطوح برنامه درسی پرداختند می توان به گودلد و سو اشاره کرد، آنها این سطوح را به شکل زیر بیان نمودند:
برنامه درسی اجتماعی – برنامه درسی مؤسسه ای یا نهادی – برنامه درسی آموزشی – برنامه درسی تجربی
در بحث از سطوح برنامه درسی، کلاین از 7 سطح نام می برد که به عبارتند از:
برنامه درسی آکادمیک یا آرمانی – برنامه درسی اجتماعی – برنامه درسی رسمی – برنامه درسی نهادی – برنامه درسی آموزشی – برنامه درسی اجرایی – برنامه درسی تجربی یا تجربه شده
سطوح برنامه درسی از دیدگاه پوزنز عبارتند از:
برنامه درسی رسمی – برنامه درسی اجرایی یا عملیاتی – برنامه درسی پنهان – برنامه درسی پوچ – برنامه درسی فوق برنامه
نلسون برنامه درسی را در سه سطح تفسیر می نماید:
برنامه درسی صریح، – برنامه درسی اجرایی یا عرضه شده، – برنامه درسی تجربه شده.