بستگان و دوستان، آسیبهای اجتماعی

دانلود پایان نامه

ج-ناتوانان بزهدیده: ناتوانی بزهدیدگان یکی دیگر از تازهترین ملاکهای آسیبشناسانه برای حمایت از بزهدیدگان خاص است. ناتوانی در واژه شناسی یعنی توانایی انجام کاری را از دست دادن یا بیمار و ضعیف شدن و بنابراین ، در دانش پزشکی افزون بر مفهوم عام ، دارای معنای خاص نیز هست . به دنبال تلاشهای بینالمللی سازمان جهانی بهداشت برای به رسمیت شناساندن ناتوانان در سال 1980 سه مفهوم نقص ، ناتوانی و معلولیت را تعریف و از هم جدا کرده. این سه مفهوم که در طبقهبندی سازمان جهانی بهداشت در پیهم روی میدهند ، به ترتیب عبارتند از: هر نارسایی یا ناهنجاری بدنی ، روانی ، کارکردی یا کالبدی انسان (نقص) ، هرگونه محدودیت در انجام کارهای روزمره (ناتوانی) و محرومیتهایی که فرد به دنبال بروز نقص و ناتوانیها تجربه میکند (معلولیت) بر این پایه ، ناتوانان بزهدیده کسانی هستند که به علت از دست دادن توانایی انجام کار یا دچار بودن به یک نارسایی یا بیماری بدنی یا روانی بزهدیده میشوند
د-اقلیتهای بزهدیده: یکی دیگر از گونههای خاص بزهدیدگان که بر پایه ملاک آسیب شناسانه اقلیت بودن بزهدیده شناخته میشوند ، اقلیتهای بزهدیدهاند. اقلیتها گروهی از مردم جامعه هستند که از جهاتی مانند دین ، فرهنگ ، نژاد و بینش سیاسی از عموم مردم که اکثریت آن جامعه را تشکیل میدهند ، متمایز میشوند و به دیگر سخن ، نسبت به عموم مردم درصد کمتری دارند. بر همین پایه ، آنان را معمولاً به اقلیتهای دینی ، مذهبی ، اقلیتهای قومی یا نژادی و اقلیتهای ملی تقسیم میکنند.
انواع بزهدیده در ارتباط با قابلیت سرزنش بزهدیده
تجربیات بزهدیدگان در جرمهای مختلف با هم متفاوت هستند. بزهدیده شناسانی مانند کریستی ، بزهدیدگان را به دو دسته تقسیم میکنند:
الف: بزهدیده ایدهآل: بزهدیدگان ایدهآل اشخاصی هستند که در پی ضربه خوردن از جرم ، پایگاه کامل و مشروع بزهدیده بودن را به سادگی میپذیرند.
ب: بزهدیده غیرایدهآل یا بزهدیده سرزنشپذیر: در مقابل ، بزهدیدگان غیرایدهآل یا بزهدیدگان قابل سرزنش قرار میگیرند.
انواع بزهدیده از دیدگاه مندلسون
1-بزهدیده کاملاً بیگناه: بزهدیده ناآگاه مانند کودک بزهدیده که میتوان وی را بزهدیده ایدهآل توصیف کرد.
2-بزهدیده با حداقل تقصیر: بزهدیده ناشی از جهل
3-بزهدیده با مسئولیت مجرمانه همسان با مجرم: این نوع بزهدیده ، آگاه و مختار است. مانند بزهدیدهای که به یک بیماری لاعلاج مبتلاست و نمیتواند دردها را تحمل کند ، بنابراین از اطرافیان میخواهد به زندگیاش پایان دهند
4-بزهدیدهای که بیش از بزهکار یا به تنهایی مقصر است: مانند بزهدیده محرک که با رفتار خود مجرم را به ارتکاب جرم تحریک میکند. یا بزهدیده بیاحتیاطی که به دلیل نداشتن تسلط بر خودروی خویش موجب وقوع تصادف میشود
5-بزهدیده با مسئولیت مجرمانه تام: مانند بزهدیدهای که خود به دیگری هجوم میبرد و متهم در حالت دفاع مشروع از خود دفاع کرده و مهاجم (بزهدیده) به قتل میرسد. یا بزهدیده تصنعی یعنی بزهدیدهای که در مقام شاکی ، متهم را تحت فشار قرار داده و او را تهدید میکند تا دادگاه را به اشتباه بیندازد
سلسله مراتب بزهدیدگی
سلسله مراتب بزهدیدگی را از دو جهت مورد توجه قرار داد. اول از نظر مستقیم یا غیرمستقیم بودن بزهدیدگی و دوم از نظر مراحل بزهدیدگی.
الف– بزهدیدگی مستقیم و غیرمستقیم: بزهدیده مستقیم ، شخصی است که آماج مستقیم رفتار مجرمانه قرار میگیرد و قربانی بیواسطه بزهکار شناخته میشود. علاوه بر بزهدیده مستقیم ، افراد درجه یک خانواده و وابستگان نزدیک وی نیز از حیث رابطه عاطفی و خانوادگی که با او دارند و برخی افراد دیگر ، به دلیل آسیبدیدن در اثر کمکرسانی به بزهدیده مستقیم یا متحمل آسیبهای روحی و عاطفی شدن ، به عنوان بزهدیده غیرمستقیم تلقی شده و بدون هیچ تمایزی باید از حمایتهای قانونی و اجرایی برخوردار شوند. این امر به ویژه در جرائم جنسی یا قتل ، میتواند صدمات روحی شدیدی بر اعضای خانواده یا بستگان بزهدیده وارد آورد ، به گونهای که احساس کنند خودشان بزهدیده شدهاند.
ب- بزهدیدگی اولیه(اصلی یا نخستین) و ثانویه(دومین): بزهدیدگی اصلی یا نخستین ، اثری است که بزهدیده از خود جرم میپذیرد. به عبارت دیگر اثر مستقیم و بدون واسطه جرم بر بزهدیده است. ولی بزهدیدگی ثانویه یا دومین به آثار منفی اضافی دیگری اشاره دارد که از رهگذر پاسخگویی یا واکنش افراد مانند اعضای خانواده یا بستگان و دوستان بزهدیده) یا برخی از نهادها (به ویژه نظام عدالت جنایی مانند پلیس ، دادسرا و دادگاه به بزهدیده وارد میآید. بزهدیدگی ثانوی یا دومین ، اغلب شامل ناملایماتی میشود که شاکی یا بزهدیده ممکن است در مراجع پلیس (ضابطان) و مراجع قضایی و اداری در ارتباط با شکایت ، اقدام و حضورش در آن مراجع متحمل شود. یعنی در واقع فشارها ، بداخلاقیها ، بیحرمتیها و تندخوییها و ناملایماتی که بزهدیده ممکن است در جریان فرآیند کیفری متحمل شود و بر بزهدیدگی اولیه و اصلیاش که بابت آن در مراجع مربوط حضور پیدا کرده است ، افزوده شودحس بزهدیدگی دومین ، در مراحل نخستین فرآیند جنایی ، اغلب از نحوه رفتار نامناسب پلیس با آنان بر میخیزد ، ولی در مراحل بعدی ، بزهدیدگان اغلب حضور در دادگاه را به منزله تهدیدی علیه خود و یا نوعی سرگردانی تلقی میکنند. بر پایه تحقیقاتی که تا پایان دهه 1990 انجام شده است ، بیش از یک سوم بزهدیدگان در جهان از شیوه رسیدگی پلیس به شکایت خود ناراضی بودهاند ، که پایینترین میزان این نارضایتی به آمریکای لاتین و آفریقا مربوط میشود.
انواع خاص بزهدیده: علاوه بر انواع بزهدیده که به اعتبار شخص بزهدیده یا بزه ارتکابی به گونهای مختلفی تقسیم میشوند که در ذیل گونههایی خاص از بزهدیدگان را که شامل جامعه بزهدیده ، بزهدیدگان بالقوه و بزهکاران بزهدیده است ، بررسی میکنیم.
الف- جرائم بدون بزهدیده: در برخی از جرائم که از آنها با عنوان جرائم بدون بزهدیده نام برده میشود به ظاهر بزهدیده مشخص و شاکی معینی برای مراجعه به پلیس و ایراد شکایت وجود ندارد. اما آسیبهای اجتماعی فراوانی از آنها متوجه جامعه و یا بخشها و اقشاری از جامعه میشود. ، در حقیقت جامعه بزهدیده محسوب میشود و بنابراین تعبیر جرائم بدون بزهدیده در مورد آنان صحیح به نظر نمیرسد در این دسته از جرائم مانند میگساری ، روسپیگری ، اعتیاد ، تکدیگری ، قاچاق موادمخدر ، بیحجابی و بدحجابی. گاهی نیز بزهدیدگان گروه فراوانی را شامل میشوند. جرائم سازمان یافته که در آنها اعمال مجرمانه ارتکابی توسط گروههایی از اشخاص که به شکل منسجم و متشکل گرد هم آمدهاند و معمولاً قصد آن دارند که از اعمال خود ، فواید مالی کسب کنند ، سرقت و قاچاق آثار فرهنگی هنری و تاریخی ، قاچاق اشخاص به ویژه زنان و کودکان به منظور سوء استفادههای جنسی و جسمی ، قاچاق اسلحه ، چاپ اسکناس تقلبی ، شرکتهای هرمی و بازاریابی شبکهای از جمله این موارد است. همچنین در برخی از انوع این جرائم ، اشخاص حقوقی به عنوان بزهدیده و شاکی قانونی محسوب میشوند ، اما در عمل ، بزهدیدگان واقعی این جرائم نیز کلیت جامعه و یا بخشهایی از جامعه هستند همانند جرائم علیه محیط زیست که باعث آلودگی هوا رودخانهها ، نابودی جنگلها و… میشوند. یا جرائم تخلف از مقررات بهداشتی و مواد خوردنی و آشامیدنی و یا تجاوز به راهها و راهآهن و حریم آنها.
ب-بزهدیدگان بالقوه: برخی افراد به دلیل ویژگیها و خصوصیاتی که دارند یا اعمال و رفتاری که از خود بروز میدهند و یا موقعیت و شرایط خاصی که دارند ، آماج جرم قرار گرفته و در خطر بزهدیدگی قرار میگیرند. این ویژگیها عبارتند از:
بیولوژیک: از نظر سن ، کودکان و افراد مسن جزء بزهدیدگان بالقوه هستند و یا از نظر جنسیت ، زنان و از نظر حال و مزاج ، ناتوانان ذهنی جزء بزهدیدگان بالقوه محسوب میگردند.
روانی: افراد پرخاشگر ، مسامحه کار و از خود بیگانه جزء بزهدیدگان بالقوه هستند