تعریف بودجه

Close up at the top of a colorful umbrella

بودجه یک طرح مالی است. در این طرح نیازمندیهای پولی دولت بطور کامل برای مدت محدودی پیش از وقت تعیین می گردد، در برابر نیازمندی های هزینه اقلام درآمد پیش بینی می شود.
بودجه به اصطلاح کلی یک برنامه مالی است برای مدت محدودی از زمان و بودجه دولت عبارت از برآورد هزینه ها و پیش بینی درآمدها برای یک دوره آتی که همراه آن درآمدها و هزینه های قطعی سال گذشته و جاری نیز ارائه می شود.
بودجه عبارت از آئینه تمام نمای وظایف، عملیات و هدف های دولت می باشد.(عزیزی؛ ۱۳۸۲: ۲۶)

۱-۴-۲- حقوق

به کارکنان برای جبران کاری که در سازمان انجام می دهند، حقوق و دستمزد پرداخت می شود. اما علاوه بر جبران زحمات و وقت و نیرویی که کارکنان در جهت و به خاطر نیل به اهداف سازمان صرف می کنند، پرداخت باید جنبه انگیزشی نیز داشته باشد. یعنی باید برای پرداخت، سیستمی طراحی گردد که کارکنان را به عملکرد موثر تشویق کند و محرکی برای سختکوشی و به کارگیری تمام تواناییهای بالقوه آنها باشد.

باید به این نکته اشاره نمود که میان حقوق و دستمزد تفاوتهایی وجود دارد. منظور از دستمزد، پرداختی است که مبنای محاسبه آن ساعت است و منظور از حقوق، پرداختهایی است که ماهانه صورت می پذیرد. دستمزد، متداولترین شیوه پرداخت به کارگران و حقوق، متداولترین شیوه پرداخت به کارمندان است.(سعادت؛۱۳۸۵: ۲۷۲)

۱-۴-۳- سیکل بودجه

بودجه بندی فرآیندی مستمر است که ارکان و عناصر آن در بیشتر کشورها تقریبا با یکدیگر شباهت دارند. این وجه تشابه مراحل اساسی بودجه ، از تهیه و تنظیم تا اجرای آن است. روشهایی که در این مراحل اعمال می گردد از لحاظ هدف یکی است. لیکن کیفیت بکار بستن آنها ممکن است کم و بیش فرق کند.

بودجه از چهار مرحله تشکیل می شود که در مجموع این چهار مرحله را دوره بودجه ای یا سیکل بودجه نامیده اند. این چهار مرحله عبارتند از:

  1. تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه
  2. تصویب بودجه
  3. اجرای بودجه
  4. نظارت و کنترل بودجه (فرج وند؛ ۱۳۸۰: ۱۰۱)

تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه: معمولا در حوالی نیمه هر سال بخشنامه تهیه بودجه توسط رئیس جمهور ابلاغ می شود. پس از ابلاغ بخشنامه دستورالعمل ها و پیوستهای لازم از طریق معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور  تهیه و به دستگاه های اجرائی ارسال می گردد. بدنبال ارسال دستور العمل ها سازمان مذکور اقدام به تهیه راه های توجیهی برای دستگاه های اجرائی می نماید. بدنبال ابلاغ بخشنامه بودجه و ارسال دستورالعمل ها و راه های اجرایی آن در هر وزارتخانه ستاد بودجه تشکیل می شود. سپس دستگاه های اجرایی مبادرت به تهیه و تنظیم بودجه عمرانی دستگاه های محلی، بودجه عمرانی استانها و همچنین  رسیدگی بودجه شرکتهای خصوصی و تهیه بودجه مقدماتی شرکتهای دولتی بوسیله سازمان برنامه و بودجه و سازمانهای برنامه و بودجه استانها صورت می گیرد. پیشنهاد درآمدهای بودجه عمرانی بوسیله وزارت امور اقتصادی و دارائی و وزارت نفت انجام می پذیرد.

در مرحله بعد بودجه های پیشنهادی بوسیله مدیریتهای سازمان برنامه و بودجه بررسی می شود. گروه تبصره ها بررسی تبصره های پیشنهادی را به عهده می گیرد و تلفیق بودجه استانها از طریق امور مناطق سازمان مذکور انجام می شود. و تلفیق بودجه استانها از طریق امور مناطق سازمان مذکور انجام می شود. بودجه ارزی با توجه به پیشنهادهای رسیده بوسیله کمیسیون تخصیص ارز تهیه و درآمدهای دولت بوسیله گروه درآمدها جمع بندی می شود. پس از بررسی و تأیید نهایی بودجه عمومی از طریق معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور به هیأت دولت ارسال می شود. در مرحله نهائی تهیه و تنظیم بودجه لایحه بودجه  بوسیله معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و بوسیله رئیس جمهور به مجلس شورای اسلامی تقدیم می شود.

تصویب بودجه: پس از تقدیم بودجه بوسیله رئیس جمهور به پارلمان و طرح در جلسه علنی، لایحه بودجه برای رسیدگی به کمیسیون بودجه مجلس ارجاع می شود. کلیه موارد بودجه در این کمیسیون مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز نمایندگان به توضیح از طرف معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور یا دستگاه های اجرائی افرادی برای پاسخ به سئوالات مامور می شوند. پس از تعدیل و انجام تغییرات لازم لایحه بودجه از طریق مخبر کمیسیون در جلسه علنی طرح شده و گزارش کار کمیسیون تقدیم مجلس می شود. و پس از سوال و جواب بوسیله نمایندگان و دولت و کفایت مذاکرات، ماده واحده و تبصره ها و همچنین جداول پیوست بودجه به رأی گذاشته می شود. بودجه پس از تصویب مجلس و تأیید شورای نگهبان به وسیلۀ رئیس مجلس به ریاست جمهوری ارسال می گردد.

اجرای بودجه:رئیس جمهور و قوۀ مجریه مسئول اجرای بودجه می باشند، به عبارت دیگر اجرای بودجه در صلاحیت و از اختیارات و وظایف قوۀ مجریه است. پس  از ابلاغ قانون بودجه به دولت، مقدمات اجرای بودجه بوسیله دولت و دستگاه های اجرایی فراهم می شوند. این اقدامات عبارتند از: ابلاغ بودجه، مبادله موافقتنامه طرحها و ابلاغ اعتبار فعالیتها و تخصیص اعتبار.

نظارت بر اجرای بودجه: از آنجائیکه دولت هر درآمدی که کسب می کند به صورتی متعلق به منابع موجود در آن جامعه بوده و هزینه های او نیز باید برای مردم و به نفع جامعه صورت گیرد.(پژویان؛ ۱۳۸۴: ۱۳۹)

لازم به توضیح است که با توجه هدف محقق که در صدد بررسی نقش نظام متمرکز پرداخت حقوق و مزایای کارکنان در مراحل بودجه کشور در دولت می باشد لذا محقق در تدوین فرضیات خود مرحله تصویب بودجه که در مجلس شورای اسلامی صورت می گیرد و همچنین بخشی از نظارت بر اجرای بودجه را توسط قوۀ مقننه صورت می گیرد را مد نظر قرار نمی دهد و صرفا از مراحل تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه، اجرای بودجه و آن بخش از نظارت و کنترل بودجه که در درون بدنه دولت صورت می گیرد، برای تدوین فرضیات خود استفاده می نماید.

۱-۵- اهداف تحقیق

هدف اصلی این تحقیق  بررسی تاثیراستقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا بر مراحل بودجه است و بطور خاص به بررسیتاثیراستقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا بر متغیرهای فرعیتهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه ، اجرای بودجه و نظارت بر اجرای بودجه از حیث شاخصهای مورد بررسی می پردازد.

۱-۶- روش تحقیق

۱-۶-۱- نوع تحقیق

تحقیقات علمی بر اساس هدف تحقیق به سه دسته تقسیم می شود: بنیادی، کاربردی، تحقیق و توسعه فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

و با توجه به این که پژوهشگر در این تحقیق در صدد آنست که از نتایج تحقیق در زمینه های اجرایی مرتبط استفاده شود لذا می توان تحقیق حاضر را در زمره تحقیقات کاربردی به شمار آورد.

۱-۶-۲- روش تحقیق

تحقیقات علمی را بر اساس چگونگی به دست آوردن داده های مورد نیاز (طرح تحقیق) می توان به دسته های زیر تقسیم کرد:

  • تحقیق توصیفی (غیرآزمایشی)
  • تحقیق آزمایشی

تحقیق توصیفی شامل مجموعه روش هایی است که هدف آن ها توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم گیری باشد. (سرمد ،بازرگان و حجازی،۱۳۸۶).

بنابراین در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و می خواهد بداند پدیده، متغیر، شیء یا مطلب چگونه است. به عبارت دیگر، این تحقیق وضع موجود را بررسی می کند و به توصیف منظم و نظامدار وضعیت فعلی می پردازد و ویژگیها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیر ها را بررسی می کند(حافظ نیا ،۱۳۸۳). لذا با عنایت به ویژگیهای تحقیق حاضر، این تحقیق در زمره تحقیقات توصیفی و از نوع پیمایشی به شمار می رود.

۱-۶-۳- جامعه آماری

یک جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحد ها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند. (سرمد و همکاران،۱۳۸۶).جامعۀ آماری این پژوهش شامل مدیران امور مالی و ذیحسابان وزارت امور اقتصادی و دارایی در دستگاه های مستقر مرکز می باشد که تعداد این افراد حدودا ۱۲۰ نفر است.

۱-۶-۴- روش نمونه گیری

« نمونه عبارتست از تعدادی از افراد جامعه که صفات آنها با صفات جامعه مشابهت داشته و معرف جامعه بوده، از تجانس و همگنی با افراد جامعه برخوردار باشند» از این رو نمونه گیری عبارت است از مجموعه اقداماتی که برای انتخاب تعدادی از افراد جامعه به نحوی که معرّف آن باشند، انجام می پذیرد.(حافظ نیا، ۱۳۸۳).

در این پژوهش با توجه به فرمول کوکران و جدول مورگان از تعداد ۱۲۰ نفر جامعه آماری، ۹۲ نفر بصورت تصادفی انتخاب شده است .

۱-۶-۵- روش های گردآوری اطلاعات و داده ها

در این تحقیق در کنار استفاده از پرسشنامه و مصاحبه از روش های کتابخانه ای نیز برای جمع آوری اطلاعات استفاده گردید. اما ابزار اصلی جمع آوری اطلاعات پرسشنامه می باشد.

۱-۶-۶- روش تجزیه و تحلیل داده ها

در این پژوهش ، برای بررسی نتایج حاصل از پرسشنامه از نرم افزار آماری Excel و SPSS  استفاده می گردد و جهت توصیف بهتر داده ها، شاخص های مرکزی همچون  میانگین، مد و میانه  و شاخص های پراکندگی  نظیر انحراف معیار محاسبه خواهد شد همچنین جهت آزمون فرضیات پژوهش، ابتدا با بهره گرفتن از آزمون کولموگروف اسمیرنوف نرمال بودن توزیع داده ها مورد بررسی قرار می گیرد و در صورت تایید نرمال بودن  توزیع داده ها با بهره گرفتن از آزمون t  جفتی فرضیات پژوهش مورد بررسی و آزمون قرار می گیرند.

۱-۷- سوالات تحقیق

سؤال اصلی :

  • آیا تفاوت معنی داری در مراحل بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد؟

سؤالات فرعی :

  • آیا تفاوت معنی داری درتهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد؟
  • آیا تفاوت معنی داری دراجرای بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد؟
  • آیا تفاوت معنی داری درنظارت بر اجرای بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد؟

۱-۸- فرضیات تحقیق

فرضیه اصلی:

  • تفاوت معنی داری در مراحل بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد.

فرضیات فرعی:

  • تفاوت معنی داری در تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد.
  • تفاوت معنی داری در اجرای بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد.

—تفاوت معنی داری در نظارت بر اجرای بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد.

۱-۹- قلمرو موضوعی

در این پژوهش، محقق در صدد آنست که به بررسی رابطه بین دو متغیر اصلی استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا و مراحل بودجه کشور بپردازد. مراحل بودجه در این تحقیق شامل سه متغیر فرعی تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه کشور، اجرای بودجه و نظارت بر اجرای بودجه می باشد.

۱-۱۰- قلمرو زمانی

قلمرو زمانی این پژوهش از اواسط بهار ۱۳۹۰ لغایت پاییز ۱۳۹۰  است.

۱-۱۱- قلمرو مکانی

قلمرو مکانی این تحقیق وزارت امور اقتصادی و دارایی می باشد.

۱-۱۲- مشکلات و تنگناهای پژوهش

  • با توجه به بومی بودن موضوع، تعداد منابع لاتین مرتبط با موضوع تحقیق بسیار محدود می باشد.
  • با توجه به این که افراد مشمول جامعه آماری در دستگاه های دولتی در سطح شهر تهران مستقرند لذا دسترسی به این افراد در هنگام گردآوری اطلاعات نیز بسیار مشکل می باشد.

خلاصه فصل اول

در ابتدای این فصل، پس از ارائه مقدمه ای در مورد پژوهش، به بیان مسئله و اهمیت و ضرورت پژوهش پرداخته شد و در ادامه بر مبنای دو متغیر اصلی پژوهش؛ استقرار نظام متمرکز حقوق و مزایا و مراحل بودجه کشور، چارچوب نظری پژوهش بیان گردید. در ادامه  بر مبنای  مباحث مطروحه، فرضیه اصلی و سه فرضیه فرعی تحقیق ارائه گردید. فرضیه اصلی پژوهش عبارتست از : « تفاوت معنی داری درمراحل بودجه کشور قبل و بعد از استقرار سیستم متمرکز حقوق و مزایا وجود دارد.»

نوع روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش توصیفی – پیمایشی می باشد و ابزار اصلی جمع آوری اطلاعات  پرسشنامه می باشد. جامعه آماری این پژوهش مدیران امور مالی و ذیحسابان دستگاه های مستقر در مرکز(شهر تهران)  می باشد که با توجه به تعداد اندک جامعه آماری از کلیه افراد جامعه آماری به عنوان نمونه پژوهش استفاده می شود. و با بهره گرفتن از آمار توصیفی و استنباطی داده های جمع آوری شده از این جامعه آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند و سپس بر اساس تجزیه و تحلیل صورت گرفته  قبول یا رد فرضیات تحقیق مشخص می گردد.