سابقه تاریخی بورس اوراق بهادار تهران، آشنایی با شاخص های قیمت سهام

۳d illustration of economic growth background

مرحله چهارم : پیش بینی
یکی از دلایل محبوبیت و گستردگی مدلسازی ARIMA، توانایی و موفقیت آن در پیش بینی است . در بسیاری از این موارد ، پیش بینی های حاصل از این مدل به ویژه برای پیش بینی کوتاه مدت است و بیش از روشهای مدلسازی سنتی اقتصاد سنجی قابل اعتماد و اتکا می باشد . البته هر مورد خاص را باید به طور جداگانه بررسی و قضاوت نمود .
بورس اوراق بهادار وتاریخچه آن
بورس اوراق بهادار به معنی بازار متشکل و رسمی سرمایه است که در آن خرید و فروش سهام شرکتها یا اوراق مشارکت دولتی و موسسات معتبر خصوصی، تحت ضوابط و مقررات خاصی انجام می شود. مشخصه مهم بورس اوراق بهادار ، حمایت قانون از صاحبان پس اندازها و سرمایه های راکد و الزامات قانونی برای متقاضیان سرمایه است (دوانی،1382) . پیدایش بورس با پیدایش شرکتهای سهامی با مسوؤلیت محدود و شرکتهای سهامی عام ارتباط دارد. به موازات پیشرفت واحدهای تجاری و نیاز به سرمایه های عظیم برای انجام عملیات این شرکتها ، بازار سرمایه نیز توسعه یافته است .
اولین شرکت سهامی عام در سال 1602 میلادی به نام کمپانی هند شرقی ثبت گردید . در حقیقت این کمپانی استعماری برای انجام مقاصد سیاسی و نظامی خود نه تنها ریسک را تفهیم کرده بود بلکه با جمع آوری نقدینگی از مردم ، این عملیات را با سرمایه آنها انجام می داد . سپس با گسترش مبادلات تجاری در اروپا و لزوم ارتباط هر چه بیشتر صاحبان سهام ، مراکزی به وجود آمد که در آن دارندگان سرمایه متقاضای استفاده از آن ، با یکدیگر تماس یافته و نیازهای یکدیگر را برطرف می کردند.
واژه بورس ، از نام فردی به نام « واندرس بورس » گرفته شده که در اوایل قرن پانزدهم در شهر بروژ بلژیک می زیسته و صرافان در مقابل خانه او به داد و ستد اوراق بهادار می پرداختند . بعدها این نام به اماکنی که محل داد وستد پول و اسناد مالی بود ، اطلاق گردید . اولین بورس اوراق بهادار به طور رسمی در اوایل قرن هفدهم تشکیل گردید ، بورس آمستردام بود که در آن سهام کمپانی هند شرقی برای اولین بار در آن عرضه گردید . بورس آمستردام امروزه نیز یکی از بورسهای معتبر بین المللی می باشد . سپس بورس لندن معروفترین بورسی بود که در سال 1801 میلادی تاسیس گردد . امروزه معروفترین بازارهای سرمایه در کشورهای پیشرفته صنعتی قرار دارند که می توان بورس نیویورک ، بورس لندن ، بورس آمریکا ، بورس توکیو و… نام برد . در حال حاضر در اکثر کشورهای دنیا ، تشکیلات بورس وجود دارد و فدراسیون بورسهای جهان به عنوان یک سازمان هماهنگ کننده بین المللی نسبت به همکاری وتشریک مساعی بین بورسها، تهیه و ابلاغ ضوابط عملیاتی ، حفاظت از منافع و حقوق صاحبان سهام و توسعه بازار سرمایه ، فعالیت می نماید .
سابقه تاریخی بورس اوراق بهادار تهران
بورس اوراق بهادار تهران به عنوان بخشی از نظام اقتصادی سرمایه داری در اواخر دهه 1340 در ایران شکل گرفت . اما عامل مهم تقویت بازار اوراق بهادار که همانا، جلب سرمایه های کوچک بود کمتر مورد توجه قرار گرفت . در نتیجه به این بازار به عنوان محلی برای تامین مالی شرکتهای خدماتی وتولیدی نگاه نشد .
فکر اصلی ایجاد بورس اوراق بهادار در ایران ، به سال 1315 برمی گردد . در آن سال یک کارشناس هلندی ویک کارشناس بلژیکی به منظور بررسی و اقدام در مورد تهیه وتنظیم مقررات قانونی ناظر بر فعالیت بورس اوراق بهادار به ایران آمدند، اما مطالعات آنها با آغاز جنگ دوم جهانی متوقف شد . پس از کودتای 28 مرداد 1332 ، مجدداً در سال 1333 ، ماموریت تشکیل بورس اوراق بهادار به اتاق بازرگانی وزارت صنایع و معادن ، بانک مرکزی و وزارت بازرگانی وقت محول گردید . این گروه پس از 12 سال تحقیق و بررسی در سال 1345 لایحه مربوط را تهیه و به مجلس شورای ملی ارسال داشتند . این لایحه در اردبیهشت ماه همان سال تصویب گردید. بورس تهران عملاً در بهمن ماه سال 1346 با ورود سهام بانک صنعت و معدن و شرکت نفت پارس فعالیت خود را آغاز نمود .
در طول حدود یازده سال فعالیت اولیه بورس، تعداد شرکتهای پذیرفته شده ، از شش شرکت با سرمایه 6/2 میلیارد ریال که در بدو تاسیس بورس، سهام خود را عرضه کرده بودند، به 102 شرکت با سرمایه 230 میلیارد ریال در سال 1356 افزایش یافت و حجم معاملات آن که از 15 میلیون ریال در سال 1346 ، شروع شده به حدود 150 میلیارد ریال در کل دوره بالغ گردید. در این سالها دولت برای جلب نظر شرکتهای پذیرفته شده در بورس ، معافیت های مالیاتی خاص در نظر گرفت که برای گسترش بورس کمک ارزنده ای بود . همچنین قانون گسترش مالکیت صنعتی براساس واگذاری اجباری 49 درصد از سهام کارخانه های دولتی به مردم نیز نقش مهمی در احیای معادلات بورس داشت و به همین دلیل بود که بالاترین حجم معاملات در سال 1356 معادل 5/44 میلیارد ریال، بدست آمد. در سال 1357معادلات بورس به دلایل متعدد از جمله عدم اعتماد مردم به دولت ، وضع نامناسب شرکتها ، اختلال در مدیریت شرکتها و دلایل دیگر مواجه با رکود گردید . در سال 1357 با وقوع دو رویداد مهم دیگر تصویر مبهم وگنگ بورس تهران به خاموشی وتاریکی گرایید .
اولین رویداد ، تصویب لایحه قانونی اداره امور بانکها بود که به موجب آن بانکهای کشور به استثنای بانک مرکزی ، از 36 بانک در پایان سال 1357 به 9 بانک کاهش یافت و بانکهای تجاری دو یا چند ملیتی، بانک واحدی را تشکیل دادند . رویداد دوم تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در تیرماه 1358 بود که به موجب آن نیز صنایع کشور به چهار بند ( الف ، ب ، ج ود ) تقسیم و سازمان صنای
ع ملی ایران با ماموریت حفاظت از آنها ایجاد گردید. به موجب این قانون مجموعاً 31 شرکت از 105 شرکت پذیرفته شده در بورس به علاوه 24 بانک و دو شرکت بیمه از لیست بورس تهران حذف شدند و 48 واحد دیگر با حجم معاملات محدودی در بورس باقی ماندند .
کل معاملات بورس در سال 1360 در حدود 49 میلیون ریال و در سال 1361 در حدود 65 میلیون ریال بود . در سال 1363 معاملات محدود روی سهام 23 شرکت و در سال 1364 معادلات بر روی سهام 58 شرکت انجام شد. از سال 1364 تا 1367 حجم معاملات با اندکی رونق نسبت به سال 1363 دنبال گردید و در سال 1367 رشد تقریبا ً چشم گیری به وجود آمد .
پس از پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل متحد از جانب جمهوری اسلامی ایران و پس از اعلام برنامه اول توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی از نیمه دوم سال 1368 بورس اوراق بهادار تهران حیاتی دوباره یافت. مبلغ کل معادلات در این سال بالغ بر 11 میلیارد ریال گردید که این افزایش عمدتاً ناشی از اهداف برنامه پنج ساله و سیاست تجهیز و مشارکت بخش خصوص در فعالیت های تولید بود . در سال 1369 جمعاًٌ مبلغ 65 میلیارد ریال بروی سهام شرکتها (72 شرکت ) معامله انجام شد که این مبلغ حدود 6 برابر حجم معادلات سال قبل بود . در سال 1369 شاخص قیمت سهام به طور هفتگی محاسبه گردید و این سال به عنوان سال مبنا در نظر گرفته شد. در بهمن ماه همین سال بود که محاسبه شاخص قیمت به طور روزانه صورت گرفت این شاخص در پایان سال 69 معادل 27/184 واحد بوده است .
حجم کل معاملات در سال 1370 بالغ بر 3/478 میلیارد ریال بوده که نسبت به سال قبل از آن رشدی معادل 5/7 برابر را نشان می دهد . در این سال شاخص قیمت سهام از عدد 03/186 در ابتدای سال به رقم 55/392 در پایان سال تغییر یافت که بیش از دو برابر شده است . بورس تهران در سال 1371 به علت رکود اقتصادی در کشورهای صنعتی و رشد منفی تولید ناخالص آنها که براقتصاد کشورهای صادر کننده نفت از جمله ایران نیز تاثیرگذاشت ، دچار رکود نسبی شد . حجم معاملات در سال 1371 بالغ بر 08/352 میلیارد ریال گردید که 39/26 درصد کاهش را نسبت به سال 1370 نشان می دهد . همچنین شاخص قیمت سهام نیز رو به کاهش نهاد و در پایین ترین حد به رقم 12/435 واحد رسید .
آشنایی با شاخص های قیمت سهام
شاخص از نظر لغوی به معنی وسیله ای جهت تشخیص و یا تمیز بین دو پدیده از یکدیگر می باشد. اما از نظر آماری شاخص کمیتی است که به صورت نسبت برای مقایسه بزرگی اندازه های مختلف یک یا چند متغیر بکار می رود وتغییرات نسبی اندازه صفتی را نسبت به یکی از اندازه های همان صفت به نام «اندازه پایه » نشان می دهد . معمولاً عدد پایه برابر 100 می باشد ( اکباتانی ، 1373 )
اعداد شاخص عبارتست از وسایل اندازه گیری، مقایسه و سنجش پدیده هایی که دارای ماهیت مشخص و لااقل یک خاصیت مشخص کننده هستند . این اعداد معمولاً تغییرات زمانی را اندازه گیری می نماید و آنها را بصورت درصد بیان می کنند. به طور کلی اگر بخواهیم پدیده های مختلف اقتصادی و اجتماعی را با هم مقایسه نماییم وتغییرات ایجاد شده را بررسی کنیم از شاخص ها بهره می گیریم .
فواید شاخص ها
محاسبه و بررسی اعداد شاخص فواید زیادی برای تجزیه وتحلیل فرایند مورد بررسی وپیش بینی نتایج احتمالی آن دارد. این تجزیه وتحلیل ها و پیش بینی ها اطلاعاتی را برای تصمیم گیریهای مختلف فراهم می آورد . به طور خلاصه فواید شاخص ها به شرح زیر است ( اکباتانی ، 1373):