ساختار سازمانی، ابعاد ساختار سازمانی

سازماندهی، فراگردی است که طی آن، با تقسیم کار میان افراد و گروه های کاری، ایجاد هماهنگی میان آن ها، برای کسب اهداف تلاش می شود.با توجه به تعریف فوق، فراگرد سازماندهی مشتمل بر سه مرحله ی زیر است:
الف) طراحی و تعریف کارهای و فعالیت های ضروری؛
ب) دسته بندی فعالیت ها بر حسب مشاغل و منصب های سازمانی تعریف شده؛
ج) برقراری رابطه میان مشاغل و منصب های سازمانی، برای کسب اهداف مشترک (کریمی، 1376،14).
گاهی در متون علمی مدیریت سه اصطلاح سازمان، سازماندهی و ساختار سازمانی را به جای یکدیگر به کار می برند، در حالی که ساختار سازمانی حاصل فراگرد سازمانی و طراحی سازمان است و مشتمل بر مجموعه روابط، مقررات و قوانینی است که حتی اگر به طور غیررسمی شکل گرفته باشند، به طور رسمی تصویب می شوند و فعالیت های افراد برای کسب اهداف مشترک سازمانی را شکل می دهند. هدف از طراحی ساخت سازمانی آن است که نیروی انسانی و منابع موجود به گونه ای هماهنگ و ترکیب شوند که بر نیروزایی و افزایش کارایی منابع موجود بینجامد (رضائیان، 1379،424).
2-1-3. تعریف ساختار سازمانی
ساختار یک سازمان چهارچوبی است که برای ایجاد دستور و پیش بینی پذیری در سیستم ایجاد می شود و دعوت کننده افراد برای رفتارهای خاص و تضعیف کننده رفتارهای دیگر است. علاوه بر این ساختار سازمان ضمن هدایت کردن رفتار کارکنان نوع رفتارهایی را که قابل قبول و یا غیرقابل قبول است را توصیف می کند (هجرتی،1374،32).
ساختار سازمانی یک سیستم رسمی از وظایف و روابط اختیار است که چگونگی هماهنگی فعالیتهای افراد و استفاده از منابع جهت تحقق اهداف سازمانی را کنترل می نماید (فروغی اصل، 1380،35).
ساختار یک سازمان را می توان مجموعه راه هایی دانست که طی آن فعالیت های سازمان به وظیفه های شناخته شده تقسیم و میان این وظیفه ها هماهنگی تأمین می شود (فقیهی و وزیری سابق، 1377،3).
ساختار سازمانی مسیرهای ارتباطی را که با کمک آن هرم تصمیم گیری به کار می افتد، ترسیم می کند (رضائی نژاد،1377،129).
ساختار سازمانی، راه یا شیوه ای است که به وسیله ی آن، فعالیت های سازمانی تقسیم، سازماندهی و هماهنگ می شوند. سازمان ساختارهایی را به وجود می آورند، تا فعالیت های عوامل انجام کار را هماهنگ کرده و اعمال اعضا را کنترل نمایند. ساختار سازمانی در نمودار سازمانی نمایان می شود. نمودار سازمانی نیز یک نماد قابل رویت از کل فعالیت ها و فرایندهای سازمان است (اعرابی،1385،15).
ساختار به تعریف و تعیین مشاغل و روابط گزارش دهی در یک سازمان اشاره دارد، و وظیفه ی اصلی ساختار تأثیرگذاری و ایجاد هماهنگی در رفتارهای کاری اعضاء سازمان در رسیدن به اهداف است (طالبیان،1378،19).
ساختار یک سازمان به الگوهای روابط درونی سازمان، اختیار و ارتباطات دلالت دارد. ساختار سازمانی چهارچوب یک سازمان را مشخص می کند درست همانند اسکلت بدن انسان که شکل او را به رویت می رساند. هر ساختار سازمانی از سه وضعیت متأثر می شود.
پیچیدگی
رسمیت
تمرکز و عدم تمرکز (قلی پور،1379،6).
در تعریف ساختار سازمانی به سه رکن اصلی اشاره می شود:
1. ساختار سازمانی تعیین کننده روابط رسمی گزارشگری در سازمان است. و آن نشان‌دهنده‌ی سطوحی است که در سلسله مراتب اداری وجود دارد و نیز حیطه کنترل مدیران یا سرپرستان را مشخص
می نماید.
2. ساختار سازمانی تعیین کننده ی افرادی است که به صورت گروهی در دوایر کار می کنند و گروه بندی یا تقسیم بندی دوایری است که در کل سازمان وجود دارند.
3. ساختار سازمانی شامل سیستم هایی است که به وسیله ی آن فعالیت های همه ی دوایر هماهنگ و یکپارچه می گردد و در نتیجه سیستم ارتباط مؤثر در سازمان تضمین خواهد شد (اعرابی، 1385،16).
2-1-4. ابعاد ساختار سازمانی