جستجوی مقالات فارسی – طراحی یک سیستم خبره به منظور انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با توجه به مسئله …

طبقه‌بندی‌های خاص ارائه شده در ادبیات موضوع، از جنبه‌های مختلفی می‌باشد که در اینجا آن‌ها را از دو جنبه داده‌های موردنیاز، و روش حل مورد بررسی قرار می‌دهیم.

الف) طبقه‌بندی بر اساس داده‌های موردنیاز.

برخی از محققین بر اساس این که هر روش به چه داده‌هایی از جانب DM نیازمند است، طبقه‌بندی‌هایی مبتنی بر خصوصیات اصلی این داده‌ها ارائه داده‌اند. یکی از اولین طبقه‌بندی‌ها در این زمینه توسط هوانگ و یون[۳۶] ارائه شده است. این طبقه‌بندی در شکل ‏۲-۱ (در فصل دوم) نمایش داده شده است. در این طبقه‌بندی ۱۷ روش MADM بر اساس نوع اطلاعاتی که می‌بایست ازDM دریافت نمایند، به هفت دسته مختلف تقسیم بندی شده‌اند. مشابه طبقه‌بندی فوق، طبقه‌بندی‌های دیگری نیز در ادبیات موضوع به چشم می‌خورد. به عنوان مثال چن و هوانگ[[۸۶]]، ۱۳ روش MADM را به صورت مشابه در چهار دسته مختلف سازمان داده‌اند. یون و هوانگ[[۸۷]] نیز با اقتباس از طبقه‌بندی هوانگ و یون، ۱۳ روش MADM را در پنج دسته طبقه‌بندی کرده است. طبقه‌بندی دیگر در این زمینه طبقه‌بندی سن و یانگ[۳۷] می‌باشد که در آن ۲۱ روش MADM در هفت دسته مختلف تقسیم شده است.

ب) طبقه‌بندی بر اساس روش حل.

بسیاری از محققین بر اساس روش حلی که هر روش در فرآیند حل مسئله مورد استفاده قرار می‌دهد، به دسته‌بندی روش‌های MCDM پرداخته‌اند. مک کریمون[۳۴] روش‌های MCDM را به چهار دسته تقسیم نموده است. این دسته‌ها عبارتند از: روش‌های وزنی، روش‌های حذف متوالی[۸۸]، روش‌های برنامه ریزی ریاضی، و روش‌های مجاورت مکانی[۸۹].
هوانگ و یون[۳۶] بر این اساس که معیارهای یک مسئله تصمیم‌گیری می‌تواند جبرانی و یا غیرجبرانی باشد، روش‌های MADM را در دو دسته مدل‌های جبرانی و مدل‌های غیرجبرانی طبقه‌بندی نموده‌اند. این طبقه‌بندی یک طبقه‌بندی کلی است، از این رو آن‌ها در ادامه این طبقه‌بندی را جزئی‌تر نموده و مدل‌های جبرانی را بر اساس روش حل، به سه مدل امتیازدهی[۹۰]، سازشی[۹۱] و هماهنگی[۹۲] تقسیم نموده‌اند.
در مدل‌ امتیازدهی گزینه‌ای انتخاب می‌شود که بیشترین امتیاز یا مطلوبیت را داشته باشد. بنابراین مسئله، چگونگی بدست آوردن یک تابع ارزش یا مطلوبیت چند مشخصه‌ای مناسب برای مسئله تصمیم‌گیری موردنظر است. مدل سازشی گزینه‌ای را انتخاب می‌کند که به جواب یا راه‌حل ایده‌آل[۹۳] نزدیکی بیشتری داشته باشد. در مدل‌های هماهنگی مجموعه‌ای از رتبه‌بندی‌های ترجیحی به‌گونه‌ای ارائه می‌گردد که شاخص معینی از هماهنگی، به بهترین صورت برآورده گردد. همچنین کارلسون و فولر[[۹۴]] روش‌های MCDM را به چهار گروه مجزا تقسیم بندی نموده‌اند. این گروه‌ها عبارتند از:

  • روش‌های برتری‌دهی: در این روش‌ها، گزینه‌ها در ابتدا بر اساس هر معیار دو بدو مقایسه می‌شوند تا از این طریق بتوان میزان اولویت یک گزینه نسبت به گزینه دیگر را نشان داد. این روش‌ها بر ارزیابی جفتی گزینه‌ها، شناسایی مواردی که مقایسه آن‌ها غیرممکن است، و همچنین ارزیابی اولویت‌ها و عدم تفاوت‌ها تمرکز دارند. از مهمترین روش‌های این گروه می‌توان به نسخه‌های مختلف روش‌های ELECTRE و PROMETHEE اشاره نمود.
  • روش‌های مبتنی بر تئوری مطلوبیت و ارزش[۹۵]: در این روش‌ها ابتدا با توجه به هر معیار، یک امتیاز عددی به هر گزینه تخصیص داده می‌شود. این امتیازها بیانگر میزان ترجیح(اولویت) یک تصمیم(گزینه) نسبت به تصمیم دیگر می‌باشد. پس از توسعه امتیازها برای تمامی معیارها، امتیازهای بدست آمده برای هر گزینه می‌بایست به گونه‌ای با یکدیگر تلفیق شود تا امتیاز نهایی برای هر یک از گزینه‌ها بدست آید. بدیهی است که هرچه امتیاز نهایی یک گزینه بیشتر باشد، مطلوبیت آن نیز بالاتر است. از مهمترین روش‌های این گروه می‌توان به فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی(AHP)، و جمع وزنی ساده(SAW) اشاره نمود.
  • برنامه ریزی چندهدفه[۹۶]: که به نوعی همان روش‌های MODM می‌باشد.
  • روش‌های مبتنی بر تئوری مذاکره و تصمیم‌گیری گروهی[۹۷]: که در آن تصمیم‌گیری به صورت گروهی و با دخالت تصمیم‌گیرندگان مختلف انجام می‌پذیرد.
نوشته ای دیگر :
تحقیق دانشگاهی - بررسی رابطه ی بین مؤلفه های دینی با تفکر انتقادی در بین دانشجویان ...

بلتون و استوارت[[۹۸]] نیز روش‌های MCDM را در سه دسته طبقه‌بندی نموده‌اند. این دسته‌ها عبارتند از:

  • روش‌های سنجش ارزش[۹۹]
  • روش‌های سطح مرجع[۱۰۰]: در این روش‌ها سطوح مطلوب یا رضایت‌بخش دستیابی برای هر معیار تعیین می‌شود. سپس بر اساس فرآیندی مشخص، گزینه یا گزینه‌هایی که نزدیک‌ترین حالت را با سطوح مرجع تعریف شده داشته باشند، انتخاب می‌گردد. مهمترین روش‌هایی که در این دسته قرار می‌گیرند عبارتند از: TOPSIS و برنامه ریزی آرمانی.
  • روش‌های برتری دهی

طبقه‌بندی بلتون و استوارت تا حد بسیاری مشابه طبقه‌بندی هوانگ و یون[۳۶] است. چراکه روش‌های سنجش ارزش در زیرگروه امتیازدهی، روش‌های سطح مرجع در زیرگروه سازشی، و روش‌های برتری‌دهی در زیرگروه هماهنگی قرار می‌گیرند. وینکه[[۱۰۱]] و لاریچف[[۱۰۲]] نیز طبقه‌بندی‌هایی از منظر روش حل ارائه نموده‌اند.

انتخاب روش‌های مورد استفاده در سیستم خبره

با توجه به این که تعداد روش‌های پیشنهاد شده در حوزه MCDM بسیار زیاد می‌باشد، و پرداختن به تمامی آن‌ها بسیار فراتر از محدوده این تحقیق است، لذا می‌بایست تعدادی از این روش‌ها جهت استفاده در سیستم خبره پیشنهادی انتخاب گردد.
جهت انتخاب روش‌ها در این تحقیق، تنها روش‌های MADM مدنظر قرارگرفته است. چرا که این شاخه از روش‌های تصمیم‌گیری، در مسائل واقعی بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. تمرکز اصلی در این بخش نیز روی زیر شاخه تصمیم‌گیری فردی با داده‌های قطعی است. چندین دلیل برای این امر وجود دارد:

  • پرداختن به تمامی زیر شاخه‌ها فراتر از چارچوب این تحقیق است؛
  • این دسته از روش‌ها، روش‌های کلاسیک و پایه MCDM می‌باشند. لذا امکان توسعه نتایج حاصل از این روش‌ها به روش‌های گروهی و همچنین روش‌های با داده‌های غیرقطعی وجود دارد؛
  • با توجه به این که این روش‌ها عموماً از قدمت بیشتری برخوردار هستند، کارهای تحقیقاتی و تحلیل‌های انجام شده در خصوص این روش‌ها، نسبت به سایر روش‌ها بیشتر بوده و لذا امکان تدوین قوانین مناسب برای آن‌ها نیز بیشتر می‌باشد.

پس از محدود شدن بر روی روش‌های قطعی MADM با تصمیم‌گیری فردی، لازم است جهت انتخاب روش‌هایی که در این زیرمجموعه قرار می‌گیرند به دو پارامتر زیر توجه کرد:

  • روش‌های انتخابی از روش‌های پرکاربرد باشند؛
  • پوشش‌دهنده مسائل مختلفی باشند که در این حوزه وجود دارد.

در بین طبقه‌بندی‌های مختلفی که در بخش پیش ارائه گردید، طبقه‌بندی هوانگ و یون[۳۶] به خوبی می‌تواند پوشش‌دهنده مسائل قطعی MADMبا تصمیم‌گیری فردی باشد. البته لازم به ذکر است که تمرکز در این تحقیق بر روی روش‌های جبرانی است. چرا که اولاً این روش‌ها بیشتر موردتوجه محققین و همچنین تصمیم‌گیرندگان قرار گرفته است، و ثانیاً منطق بسیار ساده‌ی روش‌های غیرجبرانی باعث می‌گردد فرآیند انتخاب از بین آن‌ها برای حل مسائل غیرجبرانی یک فرآیند ساده و بدون ابهام باشد. لذا اضافه کردن این روش‌ها به مجموعه روش‌های موجود، پیچیدگی خاصی در سیستم خبره پیشنهادی ایجاد نخواهد کرد. جهت شناسایی روش‌های پرکاربرد در حوزه موردنظر، از جستجو در پایگاه مجلات علمی ISI[103] استفاده شده است. بدین منظور برخی روش‌های مطرح در حوزه مسائل قطعی MADM، با توجه به منابع[۳۶،۳۷،۴۰] تعیین شده و با جستجو در پایگاه مذکور، تعداد مقالاتی که به نوعی با این روش‌ها مرتبط می‌باشد، مشخص گردید. نتایج این جستجو در جدول ‏۳-۲ نشان داده شده است. نتایج این جستجو تا حدودی می‌تواند نشان‌دهنده روش‌های پرکاربرد مرتبط با حوزه مسائل قطعی MADM باشد.
جدول ‏۳-۳٫ تعداد مقالات مرتبط با روش‌های تصمیم‌گیری چندمشخصه‌ای در پایگاه ISI

ردیف روش فراوانی
۱ SAW ۲۸۱۱
برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.