طراحی یک سیستم خبره به منظور انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با توجه به …

از این‌رو هدف تحقیق حاضر، با درنظرگرفتن راهکار سوم به عنوان یک راهکار منطقی، دستیابی به رویکردی مناسب جهت تسهیل فرآیند انتخاب روش می‌باشد.

پرسش‌های تحقیق

تحقیق حاضر در راستای دستیابی به رویکردی مناسب جهت تسهیل فرآیند انتخاب روش، به دنبال پاسخگویی به پرسش‌های زیر است:

  1. چه رویکردهایی تاکنون جهت انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره اتخاذ گردیده است؟ نقاط قوت و ضعف هر یک از این رویکردها چیست؟
  2. یک رویکرد مناسب جهت انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره چه نیازمندی‌هایی را می‌بایست برآورده سازد؟
  3. آیا استفاده از یک سیستم خبره می‌تواند رویکردی مناسب جهت انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره باشد؟ در این صورت این سیستم چه ساختاری باید داشته باشد؟
  4. یک تصمیم‌گیرنده چگونه می‌تواند با سیستم ارتباط برقرار کرده و سیستم بر چه اساسی مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره را به او معرفی خواهد کرد؟

کاربرد نتایج تحقیق

بسیاری از مسائلی که تصمیم‌گیرندگان در محیط‌های مختلف با آن مواجه هستند، در حوزه مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره قرار می‌گیرد و استفاده از یک روش تصمیم‌گیری چندمعیاره مستلزم جلب اعتماد تصمیم‌گیرنده از صحت و اعتبار نتایج حاصل از آن می‌باشد. از این رو تهیه یک سیستم قابل اعتماد جهت کمک به تصمیم‌گیرنده در انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره موجب خواهد شد که تصمیم‌گیرندگان در موضوعات مختلف از این سیستم جهت دستیابی به نتایج مطمئن استفاده نمایند.

ساختار تحقیق

ساختار این تحقیق از پنج فصل تشکیل گردیده است. در فصل دوم فعالیت‌های انجام شده در زمینه مقایسه و انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره مرور می‌گردد. در فصل سوم مفاهیم اساسی تصمیم‌گیری چندمعیاره و همچنین سیستم‌های خبره معرفی می‌گردد. همچنین در این فصل روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره‌ای که در سیستم خبره موردنظر، روش پیشنهادی از بین آن‌ها پیشنهاد داده خواهد شد، انتخاب گردیده و به اختصار معرفی خواهند شد. فصل چهارم بخش اصلی این تحقیق را تشکیل می‌دهد. در این فصل یک سیستم خبره جهت انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با توجه به ویژگی‌های مسئله تصمیم‌گیری ارائه می‌شود. در فصل آخر نیز برخی نتایج بدست آمده از این تحقیق به اختصار بررسی شده و پیشنهاداتی جهت توسعه فعالیت‌های این تحقیق ارائه می‌گردد.

فصل دوم

فصل دوم: مرور ادبیات

مقدمه

به طورکلی فعالیت‌هایی که تاکنون به منظور کمک به تصمیم‌گیرنده جهت انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره انجام گرفته است را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: رویکردهای مبتنی بر مقایسه و رویکردهای مبتنی بر انتخاب.
در ادامه، فعالیت‌های مختلف انجام گرفته در هر یک از این دو دسته مورد بررسی قرار می‌گیرد.

رویکردهای مبتنی بر مقایسه

در این رویکردها روش‌های مختلفMCDM تنها با یکدیگر مقایسه شده‌اند تا از این طریق فهم صحیحی از ویژگی‌های روش‌های مختلف در مقایسه با یکدیگر حاصل گردد. نتایج حاصل از این رویکردها به تصمیم‌گیرنده کمک می‌کند تا در انتخاب و استفاده از یک روش بتواند دقت لازم را اعمال نماید.
عمده فعالیت‌های انجام شده در این دسته را می‌توان در سه رویکرد طبقه‌بندی نمود: مقایسه از طریق تحلیل نظرات کاربران، مقایسه از طریق مدل‌های ریاضی، و مقایسه از طریق تحلیل ساختار و مراحل روش‌ها.

مقایسه از طریق تحلیل نظرات کاربران

در این رویکرد ابتدا روش‌های تصمیم‌گیری موردنظر به مجموعه‌ای از کاربران آموزش داده شده و سپس مسائلی از نوع واقعی طرح می‌گردد تا کاربران این روش‌ها را در این مسائل مورد استفاده قرار دهند. در نهایت نظرات کاربران بر اساس شاخص‌هایی جمع‌آوری شده و تحلیل می‌گردد.
عموماً شاخص‌هایی که در این رویکرد مورد استفاده قرار می‌گیرد، کیفی می‌باشند و عبارتند از: سادگی استفاده، قابلیت اعتماد، کیفیت نتایج، قابلیت فهم و …
هابز و همکاران[[۱۰]] روش‌های برنامه‌ریزی آرمانی[۱۱]،[۱۲] ELECTRE-I، توابع ارزش جمعی[۱۳] و توابع مطلوبیت ضربی[۱۴] را به همراه سه روش مختلف وزن‌دهی به منظور شناسایی میزان مناسب بودن و سادگی استفاده، اعتبار نتایج و تفاوت‌های نتایج مورد بررسی قرار داده‌اند. مسئله مورد بررسی در خصوص برنامه‌ریزی منابع آبی بوده است و لذا کاربران از مهندسان متخصص در حوزه منابع آبی انتخاب گردیده‌اند. کُرنر و بوچانان[[۱۵]] روش‌هایNAIVE ،SMART[16] و Zionts-Wallenius را با هدف تعیین توانایی هر روش در دستیابی صحیح به رجحان تصمیم‌گیرنده مورد مقایسه قرار داده‌اند. آن‌ها از سه معیار اطمینان روش، آسانی استفاده، و آسانی فهم بهره برده‌اند و کاربران نیز ۸۴ نفر از دانشجویان بوده‌اند. چو و همکاران[[۱۷]] نیز سه روش SAW[18]، TOPSIS[19]و VIKOR را در چارچوب مسائل تصمیم‌گیری گروهی مقایسه نموده و برای این مقایسه از ۱۶ معیار استفاده کرده‌اند. اَخوی و هایِس[[۲۰]] دو روش AHP[21] و MRO[22]را به منظور ارائه بینشی به طراحان نرم افزار برای نحوه انتخاب روش تصمیم گیری مورد مقایسه قرار داده اند. برای این مقایسه آن ها از ۱۵ دانشجو و استاد کمک گرفته اند. هابز[[۲۳]] آزمایش‌هایی را جهت مقایسه برخی روش‌های تصمیم‌گیری از طریق تحلیل نظرات کاربران در خصوص چهار معیار مناسب بودن روش برای مسئله، آسانی استفاده، اعتبار، و حساسیت نتایج انجام داده است.
اولسن و همکاران[[۲۴]] آزمایشی را ترتیب داده‌اند که از طریق آن مجموعه‌ای از کاربران، یک مسئله تصمیم‌گیری را با استفاده از چهار نرم‌افزار مختلف حل نموده‌اند. این نرم‌افزارها عبارتند از: DECAID، ZAPROS، Logical Decision و Expert Choice. هر کدام از این نرم‌افزارها مبتنی بر یکی از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره می‌باشد. در آخر سوال‌هایی در خصوص این روش‌ها از کاربران پرسیده شده و نتایج آن تحلیل گردیده است. بِل و همکاران[[۲۵]] یک مسئله تصمیم‌گیری در حوزه محیط زیست را درنظرگرفته و آن را با بکارگیری روش‌های تصمیم‌گیری قطعی و غیرقطعی توسط ۲۰ متخصص این حوزه حل نموده‌اند. در نهایت بر اساس نتایجی که از کاربران بدست آمده، تحلیل‌هایی را در مقایسه این روش‌ها ارائه داده‌اند. وانگ و یانگ[[۲۶]] نیز با بهره‌گیری از همین رویکرد، سه روش AHP، SMART و EAM[27] را بر اساس معیارهای اعتبارسنجی تئوریک، عملکرد پیش‌بینی شده، و عملکرد مشاهده شده از طریق ۶۹ کاربر مقایسه نموده‌اند. محمود و گارسیا[[۲۸]] نیز به صورت مشابه روش‌های میانگین وزنی، PROMETHEE-II[29]، ELECTRE-II، AHP، و برنامه‌ریزی سازشی[۳۰] را بر اساس سه معیار سازگاری نتایج، میزان تعامل موردنیاز با کاربر، و قابلیت استفاده توسط کاربران با سطوح دانش مختلف، مورد مقایسه قرار داده‌اند.

نوشته ای دیگر :
فایل - بررسی و ارزیابی شاخص L به منظور پایداری ولتاژ در سیستم های قدرت- ...

  • مزایا و معایب

از مهمترین مزایای این رویکرد می‌توان به ملموس بودن شاخص‌ها برای کاربران، و همچنین نزدیک بودن شرایط مسئله به واقعیت اشاره کرد. در عوض برخی محدودیت‌ها و معایب این رویکرد به شرح زیر است[[۳۱]]:

  • دامنه و اندازه نمونه مسائل مورد مطالعه خیلی محدود است.
  • عموماً تنها معیارهای کیفی در این مقایسات مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • کاربران اغلب دانشجویان هستند تا تصمیم‌گیرندگان واقعی.
  • تفاوت‌های ذاتی افراد موجب می‌شود که تصمیمات بیشتر از آن که به روش‌ها وابسته باشد، به افراد وابسته گردد.
  • اثر یادگیری، خروجی‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد، به خصوص وقتی که یک استفاده کننده روش‌های مختلف را به طور متوالی بکار برد.

مقایسه از طریق مدل‌های ریاضی

در این رویکرد عموماً با طراحی یک مدل ریاضی، نتایج روش‌های مورد مقایسه شبیه‌سازی شده و یا تحلیل حساسیت بر روی جواب‌ها انجام می‌پذیرد.
زَناکیس و همکاران[۱۶]، هشت روش مربوط به تصمیم‌گیری چند مشخصه‌ای[۳۲](MADM) را از طریق شبیه سازی با یکدیگر مقایسه کرده‌اند. این روش‌ها عبارتند از: ELECTRE، TOPSIS ،SAW، MEW[33] و چهار نسخه متفاوت از روش AHP. پارامترهای شبیه‌سازی شامل تعداد گزینه‌ها، تعداد شاخص‌ها، توزیع شاخص‌ها و گزینه‌ها؛ می‌باشد. آن‌ها از ۱۲ سنجه عملکرد به عنوان معیارهای سنجش استفاده نموده‌اند. ولترز و مارشال[[۳۴]] روش‌های PROMETHEE را با هدف شناسایی شباهت‌ها و تفاوت‌های این روش‌ها مورد مقایسه قرار داده‌اند. بدین منظور آن‌ها از سه نوع تحلیل حساسیت زیر استفاده نموده‌اند:

  • تحلیل حساست رتبه‌ها نسبت به تغییر در ارزیابی انجام شده در مورد تمام گزینه‌ها برای یک شاخص خاص.
  • تحلیل حساسیت رتبه‌ها نسبت به تغییر در ارزیابی انجام شده در مورد یک گزینه خاص.
  • حداقل تغییر لازم در اوزان شاخص‌ها که به تعویض گزینه برتر منجر شود.

روش سنجش در تحلیل‌های فوق پیدا کردن حداقل تغییرات لازم از طریق برنامه ریزی آرمانی بوده است.

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است