مبانی نظری برنامه آموزش مهارت های زندگی

Confused young businessman looking at the labyrinth on the wall

لانگ و شرر[۱]، در تحقیقی به این نتیجه رسیدن که منبع کنترل مجرمانی که تحت آموزش مهارتای زندگی و بحث گروهی بودن به طور معناداری از منبع کنترل خارجی به داخلی تغییر یافت.

 

راه و روش دخالتی مهارتای اجتماعی در مورد کودکان و نوجوانان کاربرد داره. این راه و روش مربوط به کارای لازاروس[۲](۱۹۷۱) و گلداشتاین [۳](۱۹۷۳) می شه(ناصری،۱۳۸۴). زمینه تحقیقات در آموزش مهارتای اجتماعی براساس راه و روش رفتارگراییه . تحقیقات جور واجور رابطه بین رفتار خشن و مهارتای اجتماعی ضعیف رو گزارش کردن. اینو هم به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین تحقیقات نشون میده که بین مهارتای اجتماعی ضعیف و پیشرفت تحصیلی ضعیف و زیر متوسط رابطه هست. هم اینکه نقصای مهارتای اجتماعی در کودکان پیش بینی کننده قوی در مورد مشکلات سلامت روانی در آینده مثل گناه کاری، رفتارای ضد اجتماعی و خشن، سوء مصرف مواد مخدر و الکل و افت تحصیلی هستن . آموزش مهارتای اجتماعی موجب پیشرفت تحصیلی، تعامل مناسب با همسالان و بهبود عزت نفس می شن و هم اینکه توانایی اونا رو در روابط صلح آمیز با افراد با معنی در زندگی (والدین ، معلمان و اعضای دیگه خونواده ) بهتر کنه.

مشکلات

عزت بدنی به بخش عاطفی تصور یا احساسات شخص در مورد بدن خودش برمیگرده(فرانزو و شیلدز[۴]، ۱۹۸۴ ، به نقل از هنری کوییز و کالهون [۵]،۱۹۹۹). عزت بدنی پایین با آسیب پذیری نسبت به افسردگی ، اضطراب ، عزت نفس پایین و مشکلات خوردن رابطه داره (هنری کوییز و کالهون، ۱۹۹۹،به نقل از شریفی،۱۳۷۲).

اضطراب

میلز ( ۱۹۸۷) ، عقیده داره که جوانان خطر آفرینی که در برنامه های پیشگیرانه شرکت کردن سطوح بالاتری از کارکرد روانی سالم نشون دادن و در شکل های جور واجور روابط مثبت ، سالم و سازنده با بزرگسالان ، معلمان و همسالان درگیر شدن . هم اینکه در نگرشای مثبت ، توانایی حل مسئله

منطقی – عقلانی ، رفتار اجتماعی ، انگیزه در رسیدن به اهداف تحصیلی و سبک زندگی بهنجار و سالم بهبودی نشون دادن . پس طبق این تئوری هدف پیشگیری اولیه ، ایجاد شرایطیه که عامل ایجاد کننده اسناد نا ایمنی رو به کمترین اندازه برسونه و اینو هم به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین بر محیط امن مثبت و سازنده و بدون تهدید تکیه کنه تا بهداشت روانی طبیعی کودکان و نوجوانان به طور مناسب تامین شه . در تایید این مطلب از یکی از برنامه های دخالتی طبق مدل یادگیری شناختی نوین در سال ۱۹۸۷ یافته های مثبتی بدست اومد ، طوری که اندازه فرار از مدرسه به صفر رسید . اندازه شکست تحصیلی در دبیرستان به کمترین حد ممکن رسید و بهبود کلی در دانش آموزان خطر آفرین دبیرستانی بدست اومد . هم اینکه بهبود معناداری در عزت نفس و سلامتی روانی اونا ایجاد شد . حتی والدین اونا هم در عزت نفس و سلامت روانی خود بهبود معنا داری نشون دادن و در آخر اندازه سوء مصرف مواد مخدر و کودک آزاری و غفلت از کودکان کم شد .پیشگیری از مشکلات آینده  اونا راآماده می سازه و اینطوری موجب می شه که اونا بتونن سلامت جسمی و روانی خودشون رو بهبود بخشن (یاد بیاری ،۱۳۸۳).

دانش آموز

به نظر مورای ( ۱۹۹۸) ، هدف برنامه های تبلیغی بهداشت روانی کمک به رشد و حفط تواناییای روانی افراد در مقابله با مشکلات زندگیه . از همین رو برنامه های آموزش مهارت زندگی می تونه هدف بهداشت روانی رو به مرحله اجرا بزاره . این جور برنامه های کامل و چند جانبه می تونه واسه گروه های سنی ۱۲ تا ۱۷ سال ارائه شه که شامل دو زیر مجموعه س :

زیر مجموعه اول می تونه در جمعیت بزرگی به کار برده شه و هدفش بهبود مهارتای زندگی (افزایش بهداشت روانی ) است . زیر مجموعه دوم در موقعیتای خاص در مورد نوجوانان در خطر کاربرد داره و هدفش کاهش عوامل احتمالی خطر زا (پیشگیری از مشکلات روانی ) هستش (گنجی،۱۳۷۹).

طرح تحقیقاتی چارلی[۶] نمونه ای از برنامه آموزش مهارتای زندگی دور و بر مصرف مواد واسه دانش آموزان مقطع ابتداییه که در آمریکا اجرا شده. یه آزمایش که تازگیاً از طرح این مرکز به دست آمده که برنامه های آموزشی پیشگیرانه از مصرف مواد در مدارس ابتدایی می تونه اثر پیشگرانه اساسی سوء مصرف مواد در آینده داشته باشه و مصونیت بسازه (بارلو، اینانک، البورن و وایتنل[۷]، ۱۹۹۸به نقل ازسرخوش،۱۳۸۴).

بعضی از ارزیابیا ثابت کردن که شرکت در کلاسای آموزش مهارت زندگی موجب ایجاد عزت نفس می شه.طبق یه تئور ، عزت نفس انگیزه رو تقویت می کنه، انعطاف پذیری در مقابل تغییرات رو زیاد می کنه و نگرشای مثبت در جهت پیشرفت احساس خود کفایتی رو تقویت می کنه. تو یه تحقیق یافته ها نشون داد که آموزش مهارتای زندگی به زنان منتهی به افزایش عزت نفس و پشتیبانی اجتماعی و احساس کفایت می شه که این نشون دهنده مهم بودن این برنامه س. (ویچروسکی [۸] ،۲۰۰۰)

برنامه های مربوط به افزایش برنامه ها که هدفش کفایت و لیاقت تحصیلی ( از جمله بهبود مهارت ها واسه کاهش اضطراب امتحان و کاهش اضطراب اجتماعی ) ، رشد دلیل آوردن شناختی

( مانند مهارتای اراده کردن ) و راهبردهای خود نظم دهی ( مانند کاهش افکار اضطرابی رنج آور ) است ، می تونه کفایت اجتماعی رو زیاد کنه (شی یر و بوتوین ، ۱۹۹۸) .

اراده کردن

به نظر کلینگمن ( ۱۹۹۸) ، برنامه آموزش مهارتای زندگی از رویکردهای پیشگیرانه سر

میگیره و این رویکردهای پیشگیرانه بر اساس روانشناسی پیشگیری اجتماعیه که هدف اون آموزش و گسترش لیاقت هاست . پس یکی از این مداخلات در جهت افزایش رشد روانی و سازگاری در مدرسه ، آموزش روانیه . آموزش روانی منتهی به این می شه که دانش آموزان به آگاهیا و مهارتای لازم در برخورد با مشکلات زندگی واقعی مجهز شن . با در نظر گرفتن این مطالب میشه گفت که آموزش روانی و مهارتای زندگی ، پیشگیری اولیه حساب می شن . امروزه با در نظر گرفتن رشد روز افزون مریضی ایدز، ضرورت اجرای برنامه های آموزش مهارتای زندگی جهت پیشگیری از ایدز بین نوجوانان رو شده. به این معنا که اگه نوجوانان بتونن خوب مهارتای زندگی رو یادبگیرند، در اون صورت می تونن خودشون رو در مقابل ویروس HIV مواظبت کنن. پس وقتی که یاد بگیرن چیجوری تصمیمات خود رو در مورد روابط با بقیه بگن و در مورد تصمیماتشان جدی و سخت باشن و هم اینکه در مقابل فشارای دور و بری ها جهت مصرف مواد و روابط جنسی مقاومت کنن، از خیلی از مشکلات پیشگیری می شه

کلا علاوه بر گسترش مشکلاتی مثل گناه کاری ، خشونت، رفتارای ضد اجتماعی ، سوء مصرف مواد مخدر، شکست تحصیلی، اضطراب، افسردگی و دیگر مشکلات آسیب زننده به سلامتی نوجوانان ، حتی نوجوانانی که بهنجار نامیده می شن هم ً دوره هایی از افسردگی ، اضطر اب ، درگیری و اختلاف با بزرگسالان و تسلیم فشار همسالان شدن رو تجریه می کنن.(کلی [۹]۲۰۰۰).

یه مجموعه بزرگی از ادبیات تخصصی مربوط به راه و روش مهارتای زندگی دور و بر گناه کاری نوجوانان و جود داره. یه جنبه از مهارتای زندگی که در واقع جنبه درمانی بزرگی داره شامل آموزش مهارتای اجتماعیه. به کار گیری آموزش مهارتای اجتماعی در مورد نوجوانان گناهکار بر این فرض مبتنیه که اونا در مهارتای اجتماعی خود دارای مشکل هستن. به دست آوردن این مهارتها مستقیما در کاهش تعاملات مشکل زا با بقیه موثره (کادیش و همکاران ، ۲۰۰۱).

بر اساس گفته ریکساچ [۱۰]( ۱۹۹۶) ، برنامه های آموزش مهارتای زندگی شامل بحثای گروهی   هستش که یه موقعیت مناسبی رو جهت کسب مهارتای ارتباطی و تعامل با بقیه جفت و جور  می کنه . در واقع ضرورت همکاری شرکت کنندگان با همدیگه موجب افزایش توانایی و تاثیر افراد در رفتارای بین فردی می شه . آموزش مهارتای زندگی یا آموزش بهداشت بر اساس             مهارتای مربوط به رشد توانایی هایه که نسل جوون رو واسه برخورد موثر با نیازها و چالشای زندگی روزمره مخصوصا در مورد بهداشت جسمی ، عاطفی و اجتماعی توانا             می سازه .

پروژه آموزش مهارتای زندگی یکی از برنامه های بهداشت روانی « سازمان بهداشت جهانی » واسه کودکان و نوجوانان در مدارسه . این برنامه ها که در سطوح محلی و ملی و بین المللی در جهان انجام قبول می کنه ، شامل رشد و گسترش آموزش مهارتایی در مورد زندگی شامل مهارتای ارتباطی ، اراده کردن ، تفکر انتقادی ، همدلی و مقابله با استرسه .آموزش مهارتای زندگی جهت پیشبرد و افزایش بهداشت روانی در مدارس طراحی             می شه . این برنامه آموزشی به کودکان و نوجوانان کمک می کنه تا مهارتهای لازم در برخورد با نیازها و چالشای زندگی جدید رو به دست بیارن . این مهارت ها ، اونا رو در مقابل استرسا و فشارهای زندگی که ممکنه سلامتی اونا رو در خطر بذاره ، مواظبت کنه . سازمان بهداشت جهانی اولین گزارش خود رو از خدمات بهداشتی مربوط به مدرسه در سال ۱۹۵۰ گزارش کرد . چندین دهه بعد اولین داده های با معنی از برنامه آموزش مهارتای زندگی مطرح گردید که به اهمیت نقش مدارس در کمک به کودکان و نوجوانان در کسب مهارتای زندگی جهت تامین و افزایش سطح روانی گفته شد ( سازمان بهداشت جهانی ، ترجمه نوری قاسم آبادی و محمدخانی ، ۱۳۷۷) .

انیسکیویچ و وایسونگ [۱۱](۱۹۹۰) تحقیق کنترل شده بزرگی درباره تاثیر آموزش مهارت  های زندگی در پیشگیری از سوء مصرف مواد روی جمعیت ۶۷۸ نفری از دانش آموزان کلاس پنجم انجام دادن. مقایسه پیش آزمون و پس آزمون نشون داد که مهارتهای مقابله ای گروه آزمایشی در مقابل گروه کنترل، افزایش زیادی یافت (سازمان بهداشت جهانی، ترجمه نوری قاسم آبادی و محمد خانی ، ۱۳۷۷).

الیاس (۱۹۹۱)، تو یه مطالعه طولی ۶ ساله در مورد پیامدای برنامه پیشگری اولیه و آموزش مهارتای زندگی نشون داد که بدنبال آموزش ، رفتارای مناسب اجتماعی زیاد شده و رفتارای منفی و خود تخریبی کم میشه (سازمان بهداشت جهانی ، ترجمه نوری قاسم آبادی و محمد خانی، ۱۳۷۷).

پروژه رشد اجتماعی (ستیل)[۱۲] که به وسیله هاوکینز[۱۳] اجرا شد، و با هدف کمک به نوجوانان جهت رشد مهارتای زندگی لازم واسه کارکرد موفقیت آمیز در محیطای اجتماعی از راه درگیری فعال خونواده ، مدرسه و گروه همسالان به وجود اومد، به یافته های مثبتی رسید . یافته های مثبت این تحقیق شامل کاهش رفتار بزهکارانه ، سوء مصرف مواد مخدر ، افزایش احساس مسئولیت نوجوانان نسبت به خونواده ، مدرسه و جامعه بود. (آقاجانی، ۱۳۸۱).

۱-Long & sherer

۱-Lazarus

۲-Goldstein

۳-Franzo & Shields

۴-Henriques & Calhoun

۱-Charlie

۲-Barlow; Enock ;Elbourne & Witnell

۳-Wichroski

۱-kelley

 

۲-Reixach

۱-Aniskiewich & Wysong

۲-Seattle

۳-Hawkins