پایان نامه ارتباط برنامه درسی پنهان با تفکر انتقادی دانش ­آموزان

Simple 3d scene representing arrows, that hit targets.

قورچیان طی پژوهشی با استفاده از نگرش­های متاتئوریکی( ارائه یک نظریه در خصوص نظریه­ها و یا به نظریه کشاندن مجموعه­ای از نظریه­ها در یک قالب موزون و منجسم با زبان حرفه رسم نظریه­های برنامه درسی پنهان را پس از بررسی اکثر مجلات تربیتی، نشریات آموزشی، رساله­ها و کتاب­های بین­المللی، بانک­های اطلاعاتی جهان در علوم تربیتی و مرکز منابع اطلاعاتی تربیتی موسوم به اریکEric شامل چهار نگرش همراه با نقاط قوت و ضعف آن معرفی کرده است.

 

 

 

 

 

جدول1-2- چهارچوب نظری جهت مطالعه و بررسی برنامه درسی پنهان

نظریه پردازان و محققاننوع نگرش و نظریهروش­های پرورشیتبیین ماهیت برنامه درسی پنهان
فیلیپ جکسونکار غیر نظریمشاهده و توصیفعناصر قدرت، جمعیت وتشویق به عنوان مکانیسم قدرتمند، موجبات انتقال ارزشها و اعتقادات را به شاگردان فراهم می­سازد.
رابرت دری بیننظریه عملکردیتجزیه و تحلیل نظریمدارس شاگردان را برای شرکت فعال در جامعه­ی بزرگسالان آماده می­کند و به آنان هنجارهای استقلال، موفقیت و عمومی بودن و متمایز بودن از دیگران را می­آموزد.
ساموئل بولس[1] و هنری جنیسنظریه انطباقتجزیه و تحلیل نظریشاگردان از طریق تجربیات روز­آمد در مدرسه مفهوم طبقات اجتماعی، نظم و ترتیب در کار، مشروعیت سلسله مراتب و از دست دادن کنترل بر روی کار خود را یاد می­گیرند.
مایکل اپل و هنری جیرونظریه مقاومتروش انتقادیتعبیر مجدد شاگردان از امور یک امر اساسی تلقی می­گردد و مدارس از قابلیت ایجاد مقاومت، اکتساب قدرت، درک و خلق و انتقال مفاهیم و ارزشها با عنایت به نظام

اقتباس از قورچیان(1373)

 

 

 

جدول 2-2 – نقاط قوت و ضعف چهارچوب نظری مطالعه برنامه درسی پنهان

نظریه پردازان و محققاننوع نگرش و نظریهنقایص نظریقدرت و غنای تئوریکی
فیلیپ جکسونکار غیر نظریاین نگرش فاقد یک تجربه و تحلیل اساسی از نظر ماهیت سیاسی و نظام نقد اجتماعی مفهوم برنامه درسی مستتر در ارتباط با کل جامعه می­باشد.برنامه درسی به عنوان یک پاسخ آموزشی و نهادی با عنایت به یک ماهیت زندگی در کلاس تلقی می­گردید. و تبیین اینکه چگونه عناصر قدرت یا جمعیت و تشویق، شاگردان را برای دنیای کار آماده می سازد و می­پردازد.
رابرت دری بیننظریه عملکردیاین نظریه در تبیین این نکته که تعبیر و تفسیر مجدد شاگردان از امور اساسی تلقی گردیده و مدارس دارای قابلیت­های پرورش مقاومت در برابر هنجارهای مدارس جامعه می­باشند، قاصر است.قابلیت­ها و توانایی­های روان­شناختی شاگردان از طریق کتاب فرم­های استقلال، موفقیت، عمومی بودن و متمایز بودن از دیگران بودن با عنایت به نیازهای شغلی و زندگی سیاسی رشد و گسترش می­یابد.
ساموئل بولس و هنری جنتیسنظریه انطباقاین نظریه در تبیین این نکته که چگونه ایدئولوژی حاکم بر جامعه و مدارس غالبا توسط شاگردان مورد مقاومت، تعبیر و تفسیر قرار می گیرند، عاجز می­باشد.مدارس به عنوان یک نهاد اجتماعی مجزا از بافت و ساخت جامعه نمی­تواند مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند. این نظریه شیوه­ی جدیدی از تحلیل تربیتی را مطرح می­سازد که در آن معلمان و شاگردان مسول تصور و افت آموزشی نبوده بلکه مسئولیت این امور به عهده­ی کل نظام حاکم بر جامعه دانسته است.
مایکل اپل و هنری جیرونظریه مقاومت————–تعبیر و تفسیر و خود انتخابی شاگردان از امور یک جریان اساسی تلقی گردیده است و این نکته را بطور برجسته مطرح نموده­اند. که مدارس دارای قابلیت ایجاد مقاومت، اکتساب، خلق فرهنگ خاص با عنایت به کل جامعه می­باشند.

اقتباس از قورچیان(1373)

 

 

الیزابت و الانس[2] سه بعد مهم از مفهوم برنامه درسی پنهان را ارائه می دهد:

  • برنامه درسی پنهان، به بافت و زمینه آموزش مدرسه­ای مربوط می­شود. واحد تعامل معلم و شاگرد، ساختار کلاس، الگوی کلی سازمان­دهی منزله مدل کوچک نظام ارزش­ی اجتماعی اطلاق می­شود.
  • برنامه درسی پنهان، به فرایندهایی اطلاق می­شود که در مدرسه یا از طریق مدرسه اجرا می­شود. اکتساب ارزش­ها، اجتماعی شدن و نگهداری ساختار طبقاتی و اجتماعی در این بعد قرار می گیرند.
  • برنامه درسی پنهان، از سویی درجات متفاوتی از سمت و سویی پنهان بودن و عمق آن می­تواند در برداشته باشد و هم از دیگر سو در دامنه­ای از یک امر اتفاقی و ناخواسته در برنامه نتایج در هم تنیده که برخاسته از کنش تاریخی و اجتماعی تعلیم و تربیت است(اسکندری،1387،ص29).

علاوه بر این لیندابین[3](1986) در مقاله اش تحت عنوان ” برنامه درسی پنهان، بررسی دوباره” ، چهار دیدگاه کلی اختیار شده برای درک برنامه­های پنهان در مطالعات مرتبط با این حوزه را به صورت ذیل شرح می­نماید:
1- نگرش غیر نظری[4] به برنامه درسی پنهان: نماینده عمده این نوع نگاه به برنامه درسی پنهان، فیلیپ جکسون (1967) در کتاب ” زندگی در کلاس”  می­باشد. جکسون وقایع کلاس های درس را مورد مشاهده را، بدون کوشش برای ارتباط دادن مشاهده­های خود با نظریه­ای در مورد ارتباط جامعه و مدرسه، توصیف کرد و به همین لحاظ، کار وی یک کار غیر نظری یا نگرش غیر نظری به برنامه درسی پنهان لقب گرفت. از نظر وی، فعالیت های روزانه مدرسه، مکانیسم قدرتمندی برای انتقال ارزش­ها و باورهای خاص به دانش­آموزان است. یادگیری­های ارزشی دانش­آموزان از نظر جکسون شامل این موارد است: صبر و بردباری، پذیرش اقتدار از پیش تعیین شده بدون در نظر گرفتن علایق شخصی، تمایز بین کار و بازی، هماهنگی با انتظارات اداری به قصد به کارگیری مجموعه­ای از تدابیر به همراه ظاهر سازی و پنهان کردن رفتاری که از نظر صاحبان اقتدار ناخوشایند است برای کسب مصونیت.

2- دیدگاه کارکردی[5] در برنامه ­درسی پنهان: نماینده عمده این دیدگاه رابرت دری­بین است. وی، از معدود صاحب­نظرانی است که نگاه مثبتی به برنامه ­درسی پنهان دارد و خاطر نشان می­کند که برنامه ­درسی پنهان، یک مکانیسم موثر برای آموزش هنجارهای اساسی به دانش­آموزان است. هنجارهای مذکور از نظر دری­بین (1968) عبارتنداز: استقلال، موفقیت، عمومی بودن و ویژه بودن: ((بچه­ها یاد می­گیرند بپذیرند که در زندگی عمومی، در مقابل زندگی خانوادگی، هر فرد توسط دیگران به عنوان یک دسته ملاحظه می­شود (عمومی بودن) و نیز یاد می­گیرند که منافع هر فرد نسبت به منافع دیگران و بسته به هدف تعامل آنها دامنه محدود خاصی دارد (ویژه بودن) )). وی خاطر نشان می­کند که تحصیل، اشتغال و سیاست، به طور منطقی در هم تنیده­اند و مدارس در ایجاد توانایی­های مورد نیاز نظام سیاسی، اقتصادی دخالت دارند.

3- دیدگاه انطباقی[6] در برنامه درسی پنهان: نمایندگان عمده این دیدگاه بال[7] و جینتس[8] (1976) هستند و مشهورترین کتاب در این دیدگاه ” تحصیل در آمریکای سرمایه­داری”  است. عمده­ترین محور این دیدگاه، انطباق مدرسه و اجتماع­داری نابرابری، یعنی نگاه به مدرسه به عنوان عامل بازتولید طبقات نابرابر و روابط غیر عادلانه در سطح اجتماع است. این دو معتقدند که دانش­آموزان از طریق امور انضباطی روزانه در مدارس، مفاهیم طبقه اجتماعی، انضباط در کارخانه، مشروعیت سلسله مراتب و عدم کنترل بر روی کار خودشان را یاد می­گیرند.

[1] – Samouel Bouls

[2] – Elizabeth vallanc

[3] -L.bain

[4]– Athcoretical

[5] – Functionalist theory

[6] – Correspondence theory

[7] – Bowles

[8]– Gintis

پایان نامه بررسی رابطه برنامه درسی پنهان با تفکر انتقادی دانش ­آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی شهر آبدانان