پایان نامه با واژگان کلیدی پذیرش فناوری اطلاعات، استفاده از اینترنت

Arrow Sign up on background

2-2-10-3. تأثیر فناوری اطلاعات بر نقش و وظایف کتابداران
کتابداران همواره در عرصههای مختلف حضور داشتهاند. کیفیت عملکرد حرفهای این افراد را میتوان متأثر از شرایطی دانست که بر جامعه حاکم بوده است. اگر جامعه دچار تحول یا رکود فرهنگی و به دنبال آن فنّی میشد در نوع حضور کتابداران در عرصهی فعالیتهای حرفهای تأثیر میگذاشت.
این مسئله با ظهور فناوریهای ارتباطی – اطلاعاتی نمودی دیگر به خود گرفت (قاضی میرسعید، 1386، ص 251). محیط الکترونیکی تغییراتی مهم در نقش کتابداران بهوجود آورد. رائو و بابو (2001، ص 25) اظهار میکنند که اتصال جهانی از طریق استفاده از اینترنت و وب، نقشهای اساسی، الگوها و فرهنگ کتابخانهها و کتابداران را تغییر داده است. صمدی (1382، ص 66) نیز بیان میکند که کتابداران در عصر شبکههای اطلاعرسانی، وظیفهای فراتر از دورههای قبل دارند، دیگر خود را در چهاردیواری کتابخانه محبوس نمیبینند و در پی یافتن نقش پویایی در این تحولات هستند. کتابداران علاوه بر بقا در محیط جدید که آکنده از ارتباطات الکترونیک است باید نقش خود را به عنوان واسطههای اطلاعاتی حفظ کنند. لازمهی اجرای چنین نقشی کسب مهارتهای لازم است (حیاتی، 1380، ص 180). احمدخان و باتی (2011) در این باره عقیده دارند که فناوری خواستار سطح بالایی از مجموعه مهارتهای فنّی متخصصان کتابخانه به منظور استفادهی بیشتر از ابزارهای فنی برای تأمین خدمات مؤثر و بهتر برای کاربران است. آنها در حال حاضر این فرصت را دارند تا با استفاده از ابزارهای نوین به ارائهی سریعتر، کاملتر و پیشرفتهتر خدمات به کاربران بپردازند. در حال حاضر کتابدار تأثیرگذارتر است و نقشهای جدیدی به عنوان واسطه، تسهیلگر، مربی یا مدرس کاربر نهایی، طراح یا سازماندهندهی وب، محقق، طراح رابط کاربری و متخصص یا مدیر دانش دارد (رائو و بابو، 2001، ص 31). هر کدام از این عناوین بیانگر جنبهای از تخصص
اطلاعرسانی و نمایانگر دگردیسی چندجانبهای است که حرفه کتابداری در حال پیمودن آن است. کتابداران حرفهای باید ارتباط خود را با متخصصان رایانه و صاحبان فناوری مجموعهی خویش تقویت کنند، در عمل نوآوری سهیم باشند، اهداف مشترک را شناسایی نمایند و به صورت گروهی در فعالیتها مشارکت داشته باشند. وضعیت کنونی میطلبد که کتابداران افزون بر آشنایی با تجهیزات فنی جدید کتابخانه، از نقش آنها در سازماندهی، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات نیز آگاه شوند، تا بدین ترتیب خود را با تغییرات و تحولات در امر اطلاعرسانی همگام کنند. کارکنان کتابخانه باید خود به راحتی به اینترنت و دیگر شبکههای جهانی دسترسی داشته باشند و کاربران نیز باید برای استفاده از اینترنت تحت آموزشهای منظم قرار گیرند. مسئلهی آموزش چگونگی استفاده از این فناوریها توسط خود کاربران را نیز نباید فراموش کرد. هر قدر که اهمیت این فناوریها بیشتر شود، نقش کتابخانههای عمومی نیز در رواج و گسترش این امکانات و دسترسپذیری آنان برای همگان حیاتی میشود (مکتبیفرد، 1385، ص 284).
2-2-11. نگرش به فناوری اطلاعات
بشر امروز در معرض انواع اطلاعات و تبلیغات قرار میگیرد. ابرقدرتهای رسانهای با استفاده از راهکارها و شیوههای گوناگون اطلاعات خویش را در اختیار جهانیان قرار میدهند. تمامی این تلاشها و هزینه کردنها به منظور شکلدهی نگرش انسانها نسبت به رویدادها، اشیاء و اندیشهها صورت
میپذیرد، زیرا نگرش، نحوهی رفتار آنان را رقم میزند. تقریباً همگان رابطهی عمیق و تنگاتنگی را بین رفتار و نگرش میبینند. شواهد تجربی نشان میدهد که بخش اعظم عملکردهای انسان تحت تأثیر نگرش او انجام میپذیرد. از این رو نگرش به فناوریهای جدید نیز میتواند تأثیر زیادی بر عملکرد و تصمیمگیریهای افراد داشته باشد (وزیرپور کشمیری و نوریزاده قمصری، 1389، ص 94). نگرشها احساسات پنهان ما را از مطلوبیت یا عدم مطلوبیت یک شی، شخص، موضوع یا رفتار نشان میدهند (شوارتز ، 2007؛ نقل در رمضان، 2010، ص 56). نگرش عامل مهمی در پذیرش یا عدم پذیرش فناوری اطلاعات میباشد (فلکی، شعبانعلی فمی، ایروانی، و موحد محمدی، 1387، ص 254). موفقیت یا شکست بهکارگیری فناوری اطلاعات در کتابخانهها به نگرش کتابداران بستگی دارد، زیرا کتابداران، اشخاصی با مسئولیت کلیدی برای شروع تغییرات، نوآوریها، برنامهریزی و پیادهسازی طرحهای فناوری اطلاعات در کتابخانههایشان هستند. افرادی که دارای نگرشهایی مثبت هستند در پذیرش ابداعات و تغییرات، در مقایسه با افرادی با استعداد مشابه و دارای نگرشی منفی، موفقتر هستند. نگرشهای منفی، روحیهی کارکنان را ضعیف میکند و بهرهوری را کاهش میدهد، ولی
نگرشهای مثبت سودمندی را افزایش میدهد، روحیه را تقویت میکند و باعث میشود افراد، با انگیزه واکنش نشان دهند (هارل 2000؛ نقل در رمضان، 2010، ص 9). در سالهای گذشته در
پژوهشهایی (جینز ، 2002؛ اسپیسی، گولدینگ، و ماری ، 2004؛ رمضان، 2004؛ پرس ، 2005؛ جینونی، مریک، و ویلسون ، 2006؛ آدسولا آدکانله، اگی اوموبا، و تلا ، 2007 و هندریکس ، 2007) تصورات، طرز تلقی و نگرشهای کتابداران نسبت به فناوری اطلاعات مورد بررسی قرا
ر گرفته است. این پژوهشها نشان داد که نگرش کتابداران نسبت به کاربرد فناوری اطلاعات نقشی اساسی در تعیین واکنش آنان نسبت به پیادهسازی و موفقیت این فناوریها در کتابخانههایشان دارد. نگرشهای کتابداران نیرویی است که میتواند ساختار کتابخانهها و خدمات اطلاعاتی را در یک کشور تغییر دهد.
2-2-12. عوامل فردی مؤثر بر نگرش افراد به فناوری اطلاعات
در خلال چند سال گذشته برخی تحقیقات به توصیف رابطهی بین نگرشها نسبت به رایانه و متغیرهای مرتبط اختصاص داده شده است (محمدی، سلیمی، و صالحی، 1392، ص 99).
بوابنگ_آندو (2012) و شیلر (2003) سن، جنسیت و تجربهی رایانهای را از جمله عواملی
میدانند که بر پذیرش فناوری اطلاعات تأثیر دارند. چیانگ (2002) متغیرهای میزان تحصیلات و جنسیت را از شاخصهای مهم در پیشبینی استفادهی افراد از اینترنت میداند. رووای و چایلدرز (2002) اعتقاد دارند که تمرین یا آموزش رایانهای به طور معنیداری اضطراب را کاهش و اعتماد به نفس و تمایل نسبت به آن را افزایش میدهد. کادیچویچ (2000؛ نقل در محمدی، سلیمی، و صالحی، 1392، ص 99) نیز اظهار میکند که رابطهی مثبتی بین میزان تجربهی کار با رایانه و نگرش مطلوب نسبت به آن وجود دارد.
2-3. پیشینهی پژوهش
از اواخر دههی 1970، پژوهشهایی جهت بررسی نگرش افراد مختلف از جمله معلمان، کتابداران، دانشآموزان، دانشجویان، مدیران، و دیگر افراد نسبت به فناوری اطلاعات انجام گرفته است و تاکنون نیز این پژوهشها ادامه دارد. در زیر به برخی از اینها اشاره شده است:
2-3-1. پیشینه پژوهش در خارج از ایران
فاین (1986) در پژوهشی با عنوان “نوآوری، توزیع، و مقاومت فنآورانه: دیدگاهی تاریخی” به بررسی میزان مقاومت کتابداران در برابر فناوری پرداخت. جهت گردآوری دادهها از 2 روش استفاده شد: نظرسنجی از کتابداران حرفهای و مدیران کتابخانه در تقریباً 300 کتابخانهی عمومی آمریکا از طریق ایمیل و همچنین مصاحبه با کتابداران و مدیران 6 کتابخانهی عمومی، روشهای مورد استفاده در این پژوهش بودند. وی دریافت که 8% از کتابداران مورد بررسی، مقاومتی فعال و 12% مقاومتی انفعالی در برابر فناوری از خود نشان میدهند. همچنین نتایج نشان داد که 18% از مراجعان
کتابخانهها نیز در برابر فناوری مقاومت میکنند و تنها 23% از پاسخدهندگان دید مثبتی نسبت به فناوری داشتند. در این مطالعه زنان، افراد مسن، کسانی که سالهای زیادی در کتابخانه کار کرده و افرادی که در حوزهی علوم انسانی تحصیل کرده بودند در برابر فناوری مقاومت بیشتری از خود نشان دادند. در نهایت اینکه، تعداد کمی از این کتابداران در خارج از محیط کار، دربارهی فناوری مطالعه و یا در گروههایی که با فناوری سروکار داشتند شرکت میکردند.
چن (1986) پژوهشی با عنوان “جنسیت و رایانهها: اثرات سودمند تجربه بر نگرشها” انجام داد. هدف وی از این پژوهش، بررسی تفاوتهای جنسیتی در نگرشها و تجارب رایانهای نوجوانان بود. دانشآموزان 5 مدرسهی دبیرستانی جامعهی مورد مطالعه را تشکیل میدادند. تجزیه و تحلیل نتایج نشان داد که دانشآموزان پسر بیشتر از دانشآموزان دختر با رایانه سر و کار دارند. در کل پسرها از دیدگاه مثبتتری در مقایسه با دخترها، نسبت به رایانه برخوردار بودند.