حق رسانه ها اینه که از وسایل اطلاع رسانی به مخاطبین خود استفاده کنن اما پس از فیلترینگ تلگرام در اردیبهشت ماه، خیلی از خبرگزاریا به شکل خودخواسته یا دستوری، فعالیت خود رو در این شبکه پیام رسان متوقف کردن. با این حال در روزای گذشته چند خبرگزاری به بهونه ورود به «تلگرام طلایی» و «هات گرام» و نه خود «تلگرام»، فعالیت خود رو دوبارهً در این پلتفرم از سر گرفتن.

مدیرعامل یکی از خبرگزاریا در مورد برگشت به تلگرام طلایی و هات گرام می نویسه:

«وزارت ارتباطات و قوه قضائیه، دو پیام رسان طلاگرام وهاتگرام رو قانونی می دونن و فیلتر نکرده ان. مهلت اعلام شده به نسخه های داخلی تلگرام پایان یافته و با در نظر گرفتن ادامه فعالیت عادی و بدون اعمال فیلترینگ این پیام رسانا، مشکل مجوز اونا به وسیله وزارت ارتباطات بر طرف شده و پس ما هم منعی واسه ادامه فعالیت در اونا نمی بینیم.»

اینجا چند نکته هست. وزارت ارتباطات تصمیم گیرنده در مورد فیلترکردن یا رفع فیلتر سامانه یا سایتی نیس و فقطً نقش مجری دستورات رو داره. حتی وزیر ارتباطات در گفتگو با سایت ما هم اشاره کرد که . وظیفه اصلی رو دوش «کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه» است که ۱۳ عضو داره. ریاست این کمیته رو دوش دادستان کل کشوره و وزارت ارتباطات هم فقطً یه نماینده در اون داره.

با نگاهی به رفع فیلتر نشدن «توییتر» حتی پس از فرستان  که عضو کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه بودن (بیشترین حد اعضا) واسه دادستان کل کشور، خیلی راحت میشه به جواب این مسئله رسید که تصمیم پایانی رو رییس کمیته فیلترینگ میگیره و در این مورد، .

مسئله ای که امروز هست اینه که پس از فیلترینگ نسخه اصلی تلگرام، چند نسخه فارسی بازم به فعالیت خود ادامه دادن و فیلتر نشدن. هنوزم هیچ نهادی مسئولیت فعالیت نسخه های فارسی تلگرام رو برعهده نمی گیره و به نظر می رسه فعالیت همین سرویسا منشاء اختلاف نظر بسیاری در میان تصمیم گیران اصلی واسه اینترنت کشور بوده.

اولین نمونه رسانه ای از این اختلافات ۲۵ تیر ماه و وقتی اتفاق افتاد که سردار جلالی، رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور خبر داد که سرورهای تلگرام طلایی در طبقه نهم ساختمون شرکت ارتباطات زیرساخت (زیرمجموعه وزارت ارتباطات) در میدون امام خمینی (ره) قرار گرفتن. وزارت ارتباطات هم در حرکتی تبلیغاتی به سرعت خبرنگاران رو به سمت همین ساختمون هدایت کرد تا در این رابطه شفاف سازی کنه و بگه مسئولیتی در این رابطه نداره.

خود وزیر ارتباطات و هم بارها اقرار کردن که و همین مسائل دلیل شد تا هیچکی نخواد مسئولیتی در برابر این سرویسا داشته باشه. با این حال وزارت ارتباطات به شکل ضمنی گفته بود که سیاست گذاری مربوط به تلگرامای فارسی از طرف مرکز ملی فضای مجازی انجام شده.

این وسط گفته می شد که قراره در تاریخ ۱۵ شهریور ماه، نسخه های فارسی تلگرام هم فیلتر یا تبدیل به پیام رسانای بومی شن. ۱۳ شهریور ماه بعضی منابع که این اتفاق رخ نمیده و نسخه های فارسی تلگرام مهلت بیشتری گرفتن. اواخر شهریور ماه «سیدابوالحسن فیروزآبادی» دبیر شورای عالی فضای مجازی تایید کرد که مهلت این نسخه ها تا آخر سال جاری و شایدً تمدید شده. اون در همین رابطه گفت:

«فعالیت هاتگرام و تلگرام طلایی با هماهنگی مقام قضایی انجام شده و حتی فرصتی داده شده که تا ۱۵ شهریور با هماهنگی و حتی مسئولیت مقام قضایی بوده و در جلساتی که حضور داشته ایم به بررسی موضوع پرداختیم و برآوردمان هم این بود که این کار صورت بگیره. دوبارهً ما قبل اینکه به تاریخ ۱۵ شهریور برسیم جلسه ای با حضور مقام قضایی داشتیم که کار کارشناسی صورت بگیره. دوستان این دو نرم افزار اومدن و گزارش کار دادن و این گزارشا نشون داد که حرکت در جهت درستی انجام می شه و در جهتیه که دیگه پیکان، موتورش پژو نباشه و موتور ساخت داخل باشه. ولی به دلیل تغییر اندازه ارز و حتی بخشی از سخت افزاری که دوستان جفت و جور کرده بودن، به دلیل ضبط ارز اون به وسیله صرافان و مشکلاتی که وجود داشت مثل تغییرات اندازه و تغییرات تحریمی و به هر حال توجیهاتی که در جلسه گفته شد، قرار شد با یه کار کارشناسی مهلت دیگری داده شه که شک نداشته باشین این مهلت قبل از پایان ساله.»

به گفته فیروزآبادی در همین مصاحبه، تلگرامای فارسی بین ۲۷ الی ۳۰ میلیون کاربر دارن و براساس این گفته ها انگار نسخه ها فارسی تلگرام قراره در آینده ای نزدیک تبدیل به پیام رسانای بومی با موتور داخلی شن. در واقع، به همین روش این اپلیکیشنا از حالت کلاینتِ تلگرام بودن خارج شن. اما به هر حال این نسخه ها الان از موتور تلگرام بهره می گیرن، هرچند که محتوا رو هم بسته به سیاستای اعلامی تغییر میدن. مثلا در ماه های گذشته و با ممنوع بودن اعلام اندازه ارز به شکل لحظه ای، کاربر در نسخه های فارسی تلگرام نمی تونه به کانالایی که این نوع از فعالیت رو دارن دسترسی داشته باشه.

از طرف دیگه (ایسپا) در مهر ماه نشون داد که پنج ماه پس از فیلتر شدن نسخه اصلی تلگرام در ایران،  ۴۷.۳ درصد از کل پاسخگویان اعلام کرده­ ان بازم از این پیام رسان استفاده می ­کنن؛ آماری که نسبت به خرداد ماه ثابت مونده بود.

این گزارش هم اینکه خبر از کاهش کاربران پیام رسانای داخلی می داد. مثلا «سروش» که در فروردین، ماه قبل از فیلتر تلگرام حدود ۲ درصد عضو داشته در خرداد ماه و براساس یافته های نظرسنجی ایسپا به ۱۳.۵ رسیده بود اما در مهرماه سال جاری این مقدار به ۴.۳ درصد رسیده. «ایتا» در همین بازه وقتی از ۲.۹ درصد به ۰.۹ درصد، «آی گپ» و «بله» هرکدوم از ۲.۵ و ۱.۸ درصد به ۰.۴ درصد، «گپ» از ۱.۴ درصد به ۰.۲ درصد، «بیسفون» و «ساینا» از ۰.۶ درصد هرکدوم به ۰.۱ درصد رسیدن.

براساس همین آمار و توضیحات، می بینیم که غیرمنطقی نیس اگه یه رسانه مربوط به هر جناحی بخواد در فضایی فعال باشه که مخاطبین و تاثیرگذاری بیشتری داشته باشه. حتی با وجود اینکه تلگرام در خود روسیه هم فیلتر شده،از اون واسه اطلاع رسانی استفاده می کنه. برگشت افراد، نهادای دولتی، خبرگزاریا و نمایندگان مردم به تلگرام واسه داشتن رابطه با مخاطب اتفاق عجیبی نیس چون پیام رسانای داخلی به دلیل نداشتن تکنولوژیای جدید نتونستن رضایت مخاطبی که به استانداردهای جهانی عادت کرده بود رو به دست بیارن اما بهتره واسه شروع دوباره فعالیت، به دنبال بهونهایی مانند «غیرقانونی نبودن» تلگرام طلایی و هات گرام هم نباشیم، بلکه به واقعیت جامعه نگاه کنیم.